કોઈ પણ ભાષામાં નવો અક્ષર ઉમેરવાની વિધિ શું હોતી હશે? તેનાં માટે કોઈ એપ્લીકેશન કરવાની કે ફોર્મ ભરવાનાં હોતા હશે? મને આ પ્રશ્ન છેલ્લા ઘણાં સમયથી પજવી રહ્યો છે. રાબેતા મુજબ રખડતાં ભટકતા મારા ધ્યાનમાં આ એક અક્ષરની વાત આવી છે. જેમ સ, શ અને ષ છે એમ ‘ઝ’નું એક વેરિયેશન. તેનાં માટે એક વિઝુઅલ (આ શબ્દ લખવામાં મને એ નવો અક્ષર કામ લાગ્યો હોત ;) ) પણ મેં વિચાર્યું છે.આપણી ભાષામાં આજ-કાલ પશ્ચિમી શબ્દોનો વપરાશ ઘણો વધી ગયો છે. અને શું કામ નહીં?! કોઈ પણ ભાષા એમ જ જીવે અને ફૂલે ફાલે. જેમ કે, ઇંગ્લિશ. દુનિયાનાં કેટલાંયે ખૂણેથી પોપ્યુલર કલ્ચરમાં વપરાતાં નવા-નવા શબ્દો અને શબ્દપ્રયોગો સતત ઉમેરાતાં જ રહે છે અને તેનાં લીધે કેટલી સમૃદ્ધ થવા પામી છે.

હવે વાત એમ છે કે,  ‘વિઝુઅલ’, ‘પ્લેઝર’, ‘ઇલ્યુઝન’, ‘મેઝર’ (મેઝરમેન્ટ), બક્ષી જેનો ઉલ્લેખ વારંવાર કરતાં એ ‘જ્યોં’ પોલ સાર્ત્ર વગેરેમાં જે ‘જ’ કે ‘ઝ’ વપરાય છે, તેનો સાચો ઉચ્ચાર ખરેખર એ બેમાંથી એક પણ નથી અને કોઈ બે સ્વરોને જોડીને બનાવી શકાય તેમ પણ નથી. એ ઉચ્ચાર અને ધ્વનિ જ અને ઝથી ખૂબ જ નજીક એવો એક અલગ જ ધ્વનિ છે અને એ અક્ષર આપણી ભાષામાં હજુ સુધી ઉમેરાયો નથી. ભાષાનાં સાંપ્રત (કન્ટેમ્પરરી) ઉપયોગમાં લેવાતાં આટલાં બધાં શબ્દોમાં લેવાતાં એક અક્ષરનાં ઉચ્ચાર માટે આપણી પાસે એક ઓફીશીયલ અક્ષર કે સ્વર-સંધિ ન હોય એ મને બરાબર નથી લાગતું. અને આ કેસમાં સ્વર સંધિ શક્ય નથી એટલે એક અક્ષર જ જોઈએ. મેં એક સોલ્યુશન વિચાર્યું. તેનો તર્ક અહીં રજુ કરું છું. સ્વાભાવિક રીતે જ હું ભાષાની નિષ્ણાંત નથી પણ, તાર્કિક રીતે વિચારી જરૂર શકું છું. :) જો તમને કોઈ વાચકોને આમાં કોઈ સ્વાભાવિક ભૂલ લાગતી હોય તો કમેન્ટમાં સુધારવા વિનંતી અને એ નહીં તો શું એ જણાવવા પણ વિનંતી.

મારો તર્ક / સજેશ્ચન … આખરે સ્વરો શું છે? એક યુનીક અવાજ. કોઈ પણ અક્ષર શેનો બને છે? અક્ષરની ઓળખાણ શું? તેનો ધ્વનિ અને તેનો સિમ્બોલ – તેની આકૃતિ. આ અક્ષરની મૂળભૂત રીતે જેનાં માટે જરૂર છે એ શબ્દો યુરોપિયન ભાષાઓનાં છે એટલે સ્વાભાવિક રીતે જ તેનાં માટે એ ભાષાઓમાં એક સિમ્બોલ છે જ અને તેનો ધ્વનિ પણ ઓલરેડી અવેલેબલ છે. હવે રહી વાત સિમ્બોલની તો આપણી ભાષામાં અક્ષર ઉમેરવાનો છે એટલે એ નવો અક્ષર જેનાંથી સૌથી નજીક છે તેવાં ‘જ’ અને ‘ઝ’ ને મળતો આવતો એ હોવો જોઈએ. ‘જ’ કરતાં પણ વધુ નજીક ‘ઝ’ છે. અને એ ઉચ્ચાર ઓલમોસ્ટ મીંડાવાળો ‘ઝ’ કહી શકાય. વળી, વર્ગીકરણ બાબતે એ વ્યંજન હોવાની તો શક્યતા જ નથી કારણ કે, તેનું  એટલે મારાં મતે એ અક્ષર આવો દેખાવો જોઈએ :

પણ, મારો પાયાનો સવાલ … ભાષામાં નવો અક્ષર ઉમેરવા માટે અરજી કેમ કરાય? કોને કરાય?

Update: ઉચ્ચાર (ઉદાહરણ. ‘su’ sound in the word Pleasure) http://en.wiktionary.org/wiki/pleasure#Pronunciation

સોરી દર્શિત અને નીરવ. સાઉન્ડ ફાઈલ ડાઉનલોડ કરીને અપલોડ કરવાની કોશિશ કરી પણ ફાઈલ ટાઈપ સપોર્ટેડ નહોતી એટલે નાછૂટકે વિકી લિંક મૂકવી પડી.