સવારે ફરી ઝીણો ઝીણો મ્યુઝિકનો અવાજ – એ દિવસે કોઈ નીચે સાક્સોફોન વગાડી રહ્યું હતું. એ સેટિંગમાં વૃક્ષો નીચે, ખુલ્લા મોટાં કૉર્ટયાર્ડમાં તેમને સંગીત વગાડવાની પણ કેટલી મજા આવતી હશે! અમે હોટેલથી ચેક આઉટ કરવા માટે લગભગ તૈયાર થઇ ગયા હતા ત્યાં ખબર પડી કે, અમારા એક સાથીને છાતીની પાંસળી પાર સવારમાં મૂઢ માર વાગ્યો છે. થયું એવું કે, એ હેરિટેજ પ્રોપર્ટીનાં બાથરુમ પણ ઐતિહાસિક હતાં. બાથ ટબ પર શાવર લગાવેલાં હતાં અને ટબ એટલાં ઊંડાં હતાં કે, ટબમાં જવા માટે પહેલા લાકડાંનાં એક પાટા પર ચડવું પડે. આ પાટો પ્રમાણમાં હલકો હતો અને આસાનીથી ખાસતો હતો એટલે ટબમાં જતા કે તેમાંથી બહાર નીકળતા સમયે જરા પણ બેદરકાર થઈએ તો પાટો ખસી જાય અને ઉપર ઊભેલી વ્યક્તિ પડે. અહીં એવું જ બન્યું હતું. નસીબજોગે તેમનું માથું બચી ગયું પણ તેમનો જમણો ખભો ટબ સાથે બહુ જોરથી અથડાયો હતો. અમે ભલામણ કરી કે આપણે તરત ડૉક્ટર પાસે જઈએ પણ, તેમની ઈચ્છા હતી કે, થોડો સમય રાહ જોઈએ પછી નક્કી કરીએ ડૉક્ટર પાસે જવાની જરુર છે કે નથી.

અમારે જેની મુલાકાત લેવી હતી તે કૅફે ‘નાવીલ્યુના (Naviluna)’ હૉટેલથી બહુ દૂર નહોતું એટલે અમને ત્યાં સુધી ચાલીને જવાની ઈચ્છા થઇ. અમારા ઈજાગ્રસ્ત સાથીને પણ ચાલવામાં કોઈ મુશ્કેલી નહોતી એટલે ડ્રાઇવર ગાડી પર અમારો સામાન બાંધે તેટલાં સમયમાં અમે ચાલીને ત્યાં સુધી પહોંચવાનું નક્કી કર્યું. ડ્રાઇવરને લોકેશન મોકલીને અમે લોકો ચાલવા લાગ્યા. પહોળાં રસ્તા પર જૂના વિશાળ વૃક્ષો, રસ્તામાં કોઈ મોટી સ્કૂલ પણ આવી ત્યાં સ્ટુડન્ટ્સની ચહેલ-પહેલ અને ત્યાંની ધીમી ગતિ અમને બહુ મોહક લાગી. લગભગ પંદર મિનિટમાં અમે ત્યાં પહોંચી ગયા. એ બિલ્ડિંગ પણ જૂની શૈલીનું, બહુ સુંદર હતું. અંગ્રેજોનાં સમયનું બાંધકામ લાગતું હતું – નાનું પણ ક્યૂટ. ત્યાં નીચે તેમની ચૉકલેટ ફૅક્ટરી હતી અને ઉપર કૅફે. કૅફેનું એસ્થેટિક બહુ મસ્ત! અમે પહોંચ્યા ત્યારે ત્યાં કોઈ જ નહોતું. સ્ટાફ પણ દેખાતો નહોતો. મ્યુઝિક બહુ લાઉડ હતું અને એ જગ્યાનાં વાઇબ સાથે મેળ નહોતું ખાતું. અમે એક બે મિનિટ રાહ જોઈ કે કોઈ આવે તો તેમને કહીએ પણ કોઈ દેખાયું નહીં એટલે અમારા એક સાથીએ કહ્યું ચાલો આપણે જ મ્યુઝિક બંધ કરી દઈએ. એ મને થોડું અજુગતું લાગ્યું એટલે મેં થોડી ટકોર કરી પણ તેની કોઈ અસર ન થઇ. કોઈ કમર્શિયલ સ્પેસમાં પણ આપણે કોઈની વસ્તુ શું કામ અડવી જોઈએ?! એની વે, મ્યુઝિક બંધ થતા જ અંદરનાં એક રુમમાંથી એક બરિસ્ટા બહાર આવ્યો અને અમને સમજાયું કે, કૅફે કાઉન્ટર ત્યાં અંદર છે.

અમે અંદર ગયા અને જોયું કે, બરિસ્ટાએ પહેલું કામ તેની મ્યુઝિક સિસ્ટમ ચેક કરવાનું કર્યું અને અમને કહ્યું પણ ખરું કે, કૅફેનાં માલિકે થોડું કોમ્પ્લિકેટેડ સેટ-અપ કર્યું છે એટલે તેમને થોડું ધ્યાન રાખવું પડે છે. મેં સૂચક નજરે એ સાથી તરફ જોયું પણ એ વિષે વધુ કંઈ બોલીને પથ્થર સાથે માથું ફોડવાની જરુર ન લાગી. કાઉન્ટર પાસે તેમની બનાવેલી ચૉકલેટ્સનું નાનું પણ સરસ કલેક્શન હતું અને મેન્યુમાં કૉફીનું પણ સારું એવું સિલેક્શન હતું. બરિસ્ટા હસમુખ અને ભલો હતો એટલે તેની સાથે અમે ચૉકલેટ વિષે, કૉફી વિષે અને તેમની કંપની વિષે બહુ નિરાંતે વાત કરી. અમે વિચાર્યું હતું ત્યાં બધો સ્ટાફ લોકલ હશે પણ, એ યુવાન બંગાળી હતો. એ બંગાળથી અહીં ખાસ આ કામ કરવા માટે આવ્યો હતો! હું ફરી અહીંની ડાયવર્સ અને સ્ટ્રોંગ ઈકોનોમીનાં વિચારમાં ખોવાઈ ગઈ. આ શહેરમાં લોકલ સ્મોલ-ટાઉન વાઇબ અને રિલેક્સ્ડ લાઇફસ્ટાઇલ સાથે ઇન્ટરનેશનલ ટેસ્ટ અને એસ્થેટિકનું કેટલું અદ્ભુત મિશ્રણ હતું!

ત્યાં ફક્ત એક બરિસ્ટા બધું સાંભળી રહ્યો હતો એટલે તેમની સર્વિસ થોડી ધીમી હતી એ કારણે ત્યાં ધાર્યા કરતા વધુ સમય લાગ્યો અને ત્યાંથી નીકળતા લંચનો જ સમય થઇ ગયો. એ દિવસે લંચ માટે પણ અમારી પાસે બહુ કોઈ આઈડિયા નહોતા પણ, આગલા દિવસે જ્યાં કૉફી પીવા ગયા હતા એ વિસ્તારની કોઈ જગ્યા એક્સપ્લોર કરવાનું મન થયું એટલે અમે એ દિશામાં જ જવા લાગ્યા. મને વિચાર આવ્યો એ કૅફે પાસે ડાબી બાજુ જે બેકરી/કૅફે/શોપમાં અમે ગયા હતા ત્યાં જ કંઈક ખાઈએ. રસ્તામાં અમે એક ઑર્થોપેડિક ડૉક્ટરનું સાઈનબોર્ડ જોયું અને અમારાં સાથીને પૂછ્યું જો તેમને ડૉક્ટર પાસે જવાની જરુર લાગતી હોય તો અહીં જઈને જોઈએ પણ, તેમણે ફરી ના પાડી.

અમે જ્યાં લંચ કરવા ઇચ્છતા હતા એ જગ્યા ગૂગલ મૅપ્સ પર લિસ્ટેડ નહોતી અને અમને તેનું નામ પણ નહોતું યાદ એટલે ત્યાં પહોંચીને જ ખબર પડી કે એ બંધ હતી. ત્યાં પાસે અમને મૅપ્સ પર ‘ચટોરી સ્ટ્રીટ’ નામની એક જગ્યા દેખાઈ જેનું રેટિંગ સારું હતું એટલે અમે ત્યાં જવા લાગ્યા. રસ્તામાં લગભગ દરેક ઘર પર ‘યોગા સેન્ટર’નું પાટિયું માર્યું હોય તેવું લાગ્યું અને સમજાયું આ શહેર ‘યોગા કેપિટલ’ તરીકે કેમ ઓળખાય છે. ચટોરી સ્ટ્રીટનાં મેન્યુમાં સાઉથ ઇન્ડિયન કંઈ હતું જ નહીં! ત્યાં ફક્ત ચાટ અને નૉર્થ ઇન્ડિયન વસ્તુઓ જ મળતી હતી અને રેસ્ટ્રોં સ્ટાફ પણ નોર્થ ઇન્ડિયનન હોતો એટલે અમને ત્યાં પણ કંઈ ખાસ મજા આવે તેવું લાગતું નહોતું પણ છતાંયે અમે તેમને પૂછ્યું જો એ લોકો અમને કંઈ પણ સાઉથ ઇન્ડિયન બનાવી દઈ શકતા હોય તો! મૅનેજર ભાલો માણસ હતો અને તેમને તરત સમજાઈ ગયું કે અમે પ્રવાસીઓ છીએ અને લોકલ ફૂડ માણવા ઇચ્છીએ છીએ એટલે તેમણે અમને ‘એસપીઆર (SPR)’ નામની એક જગ્યાએ જવાની ભલામણ કરી. અમને ભૂખ એટલી લાગી હતી કે, અમે લાંબું ડ્રાઈવ કરીને ક્યાંયે જવા નહોતા ઇચ્છતા એટલે અમે તેમને પૂછ્યું આસાપાસ ચાલીને જઈ શકીએ તેવી કોઈ જગ્યા હોય તો. પણ, તેમણે અમને ધરપત આપી કે, ડ્રાઈવ કરીને જતા પાંચ મિનિટમાં જ પહોંચી જશો. તેમની વાત સાચી હતી કારણ કે, એ વિસ્તાર દેખીતી રીતે રેસિડેન્શિયલ હતો અને ત્યાં બહુ રેસ્ટ્રોંઝ હોવાની સંભાવના ઓછી હતી.

એસપીઆર (SPR) અમારા માટે એક પ્લેઝન્ટ સરપ્રાઈઝ હતું. મેં એ જ દિવસે સાઉથ ઇન્ડિયન સપ્પડ (થાળી) ખાવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી હતી અનેએ જગ્યાએ લંચમાં ફક્ત થાળી જ મળતી હતી. એ રેસ્ટ્રોં ઓપન-એર હતું અને ત્યાં ચારે તરફ હરિયાળી જ હરિયાળી હતી. વરસાદથી બચવા માટે ઉપર પાક્કી છત હતી અને દીવાલોને બદલે ફક્ત પ્લાસ્ટિકનાં પારદર્શક સેપરેટર એટલે હરિયાળી સતત દેખાતી રહે! એ લોકો બધાંને કેળાંનાં પાન પર પિરસી રહ્યા હતા એટલે અમને એ જોઈને જ મજા આવી ગઈ. અમે ડ્રાઇવરને પણ ત્યાં જ જમવાની ભલામણ કરી તો એ પણ ખુશ થઇ ગયા. તેમનું જમવાનું પણ એકદમ સ્વાદિષ્ટ હતું! આ જગ્યાનું ગૂગલ મૅપ્સ પર રેટિંગ છે 3.9!!! અમે ફક્ત મૅપ્સનાં આધારે જગ્યા નક્કી કરી હોત તો ક્યારેય અહીં ન પહોંચ્યા હોત.

જમીને અમારા સાથીએ કહ્યું તેમને હવે ડૉક્ટર પાસે જવાની જરુર લાગે છે. મેં જમી લીધું હતું, બાકીનાં ચાર લોકો હજુ જમી રહ્યા હતા અને અમે ઑલરેડી અમારા ધારેલા સ્કેડ્યુલ કરતા એકાદ કલાક મોડા હતા એટલે તેમની રાહ જોવાને બદલે અમે એવું નક્કી કર્યું કે અમે બે લોકો ડૉક્ટર પાસે પહોંચીએ અને બાકીનાં લોકો પાછળથી ત્યાં આવે. અમને એ દવાખાનાનું નામ નહોતું ખબર પણ ત્યાં જવાનો રસ્તો યાદ હતો એટલે હું ડ્રાઈવરને કહેતી ગઈ એ પ્રમાણે તે આગળ ચાલ્યા. રસ્તા અને ડિરેક્શનની બાબતે મારી લગભગ ફૉટોગ્રાફિક મેમરી છે. બિલકુલ અજાણ્યા શહેરમાં પણ એક વખત કોઈ એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ ગયા હોઈએ તો પણ મને એ રસ્તો યાદ રહી જતો હોય છે. સામાન્ય જીવનમાં આ બહુ યુઝલેસ સ્કિલ છે પણ, ટ્રાવેલિંગમાં આ એક સુપર-પાવર છે.

અમે ડૉક્ટરનાં ક્લિનિક પર પહોંચ્યા તો ક્લિનિક ખુલ્લું હતું પણ અંદર કોઈ નહોતું. પહેલા તો મેં તેમનું બૉર્ડ વાંચ્યું – ‘ગોકુલમ્ ઑર્થોપીડિક સેન્ટર’. ડૉક્ટરનાં નામ નીચે ‘એમ.બી.બી.એસ’ અને ‘એમ.ડી ઓર્થો.’ વાંચીને થોડી નિરાંત થઇ કે, ચાલો સાવ ખોટી જગ્યાએ તો નથી આવ્યા. ક્લિનિકને અડીને આવેલાં ઘર પર પણ એ જ ડૉક્ટરનું નામ હતું અને ત્યાં લખેલું હતું ડૉકટરને બોલાવવા માટે આ નંબર પર ફોન કરો. અમે ફોન કર્યો તો કોઈ સ્ત્રી બહાર આવી અને અમને કહ્યું પાંચ-દસ મિનિટ બેસો ત્યાં ડૉક્ટર જમીને આવે. થોડી વાર અમે બેઠા ત્યાં ડૉક્ટર આવ્યા. તેમની ઉંમર સિત્તેર-એંશી વચ્ચે હોવી જોઈએ. તેમણે આખી વાત જાણી અને તેમની પાસે ત્યાં જ એક્સ-રે મશીન પણ હતું એટલે તેમણે તરત પોતાનાં આસિસ્ટન્ટને કહીને એક્સ-રેની તૈયારી શરુ કરાવી. તેમને ખબર તો પડી જ ગઈ હતી કે અમે પ્રવાસી છીએ પણ એક્સ-રે થાય એ સમયમાં કેઝ્યુઅલી એ હું શું કામ કરું છું, ક્યાં કામ કરું છું એ પણ પૂછવા લાગ્યા. મને પહેલા તો ડર લાગ્યો કે આ ભાઈ યુ.એસ.એ સાંભળીને કદાચ લાંબું બિલ ફાડશે તો?! પણ, ત્યાં આમ પણ અમારી પાસે બીજા કોઈ ઓપ્શન નહોતા એટલે મેં ‘જો હોગા દેખા જાયેગા’નાં હિસાબે વાત ચાલુ રાખી. તેમણે પોતાની યુ.એસ.એ ટ્રિપની વાત શરુ કરી. “હું સાન ફ્રાન્સિસ્કો ગયો છું. મારો ભાઈ યુ.એસ.એ રહે છે. હું યુવાન હતો ત્યારે ત્યાં લાસ વેગસ એક મોટી મેડિકલ કોન્ફરન્સ માટે આવ્યો હતો. ત્યારે મારો ભાઈ અને હું ડ્રાઇવ કરીને લગભગ આખું યુ.એસ.એ. ફર્યા હતા. સાન ફ્રાન્સિસ્કો પણ ગયા હતા.” મને તેમની વાતમાં રસ પડવાનો શરુ થયો ત્યાં એક્સ-રે પતી ગયો.

તેમણે રિપોર્ટ જોઈને અમને સમજાવવાનું શરુ કર્યું. “પાંસળીમાં ફ્રેક્ચર છે. તેનાં બે ઈલાજ છે – કંઈ ન કરીએ અને ફ્રેક્ચર આપોઆપ ઠીક થઇ જાય તેની રાહ જોઈએ અથવા સર્જરી કરીએ. આ કેસમાં સર્જરીનાં ફાયદા કરતા નુકસાન વધારે છે એટલે હું સર્જરી રેકમેન્ડ ન કરું. તેને આપોઆપ હીલ થવા દઈએ એ જ સારામાં સારો ઓપ્શ્ન છે. તેમણે અમારા સાથીને પૂછ્યું તમે કેટલા દિવસ પછી ઘરે પાછા ફરશો? અમે કહ્યું ચાર દિવસ પછી તો તેમણે કહ્યું ok. પાછા જઈને તમારા શહેરમાં કોઈ ઑર્થોપેડિક ડૉક્ટરને એક વખત બતાવી દેજો એટલે એ તમને કહી શકશે તમારી રિકવરી કેવી છે. હું માનું છું ત્યાં સુધી બે ત્રણ મહિનામાં બિલકુલ સારું થઇ જવું જોઈએ. એની કવેશ્ચન્સ?” અમે તેમને સૌથી પહેલા તો એ પૂછ્યું કે, એ બીજા ઑર્થોપેડિક ડૉક્ટર સર્જરી માટે જવાની સલાહ આપે તો? તેમણે કહ્યું “આખી દુનિયામાં આ પ્રકારનાં ફ્રૅક્ચરની આ એક જ સ્ટાન્ડર્ડ પ્રોસિજર છે. તમે દુનિયાનાં સારામાં સારા ડૉક્ટરને પૂછશો તો એ પણ આ જ સલાહ આપશે. એટલે કોઈ તમને સર્જરી કરવાનું કહે તો પણ તમે કૉન્ફિડન્સ સાથે તેમને ના પાડી દેજો.” આ પછી અમે તેમને લગભગ દસેક મિનિટ સુધી અલગ અલગ સવાલ પૂછ્યા હશે અને એ દરેક સવાલનાં તેમણે અમને સંતોષ થાય ત્યાં સુધી જવાબ આપ્યા. એ ડૉક્ટરની વર્ક-એથિક અને સરળતા – શું કહેવું! હલન-ચલનથી દુઃખાવો ન થાય એ માટે તેમણે અમારા સાથીને એક કાસ્ટ બાંધી આપ્યો અને કૅલ્શિયમ સપ્લિમેન્ટ્સ અને પેઈન-કિલર આપીને અમને રવાના કર્યા! છેલ્લે અમે બિલ સેટલ કરવા માટે ગયા તો ડૉક્ટરની વિઝિટિંગ ફી, એક્સ-રે, કાસ્ટ, અને બે મહિનાની દવાઓ આ બધું મળીને ટોટલ બિલ હતું ફક્ત ચારેક હજાર રૂપિયા!

અમે ત્યાંથી ફ્રી થયા તેટલી વારમાં ડ્રાઈવર અમારા સાથીઓને લઈને આવી ગયા એટલે અમે તરત કૂર્ગ તરફ જવા લાગ્યા. અમે વિચાર્યું હતું ત્રણેક વાગ્યા સુધીમાં કૂર્ગ પહોંચી જઈશું પણ અઢી તો ત્યાં જ વાગી ગયા હતા. અમારા સાથીને વ્યવસ્થિત ટ્રીટમેન્ટ મળી ગઈ એ બાબતે અમે ખુશ હતા. કૂર્ગ નાની અને અંતરિયાળ જગ્યા છે. ત્યાં અમને કોઈ સારા ડૉક્ટર મળે કે કેમ એ પણ મોટો સવાલ હતો એટલે મૈસુરમાં આટલી સરળતાથી અને જલ્દી તેમની સારવાર થઇ ગઈ તેની અમને બધાને ખુશી હતી.

કૂર્ગ જતા રસ્તામાં ફરી કર્ણાટકનું લૅન્ડસ્કેપ માણવામાં અમે મશગુલ થઇ ગયા. એક પછી એક ખેતર આવતા રહ્યા અને અમને ત્યાં શું ઊગે છે એ જાણવામાં રસ હતો એટલે અમે એ વિષે ડ્રાઈવરને પૂછવા લાગ્યા. તેમણે અમને સોપારીનાં ઝાડ દેખાડ્યા અને બીજા ત્યાંનાં અમુક લોકલ પાક વિષે પણ જણાવ્યું પણ તેનાં નામ અમારા માટે એકદમ નવા હતા એટલે એ હું યાદ ન રાખી શકી. અમે અમારાં રિઝોર્ટ પાસે પહોંચતા ગયા તેમ તેમ કૉફીનાં છોડ દેખાતા ગયા. અમને એક સાઈનબોર્ડ બતાવીને ડ્રાઈવરે કહ્યું – આ જુઓ ટાટાનું કૉફી પ્લાન્ટેશન. અહીંની મોટા ભાગની જમીન ટાટાની માલિકી હેઠળ છે. એ બોલ્યા ત્યારથી લગભગ દસેક મિનિટ સુધી અમે ટાટાની જમીનની ધારે જ ડ્રાઈવ કરી રહ્યા હતા અને એટલી તો તેમની ફક્ત એક તરફની બાઉન્ડરી હતી! આખો વિસ્તાર કેવડો હશે! કૉફીની સાથે સાથે ત્યાં અમને નાનાં લીલાં મોતીની લૂમ જેવું પણ કંઈ દેખાઈ રહ્યું હતું તેનાં વિષે અમે ડ્રાઈવરને પૂછ્યું. ડ્રાઈવરે કહ્યું “એ મરી છે”. અમને સમજાયું કૉફી અને મરી વચ્ચે કોઈ સહજીવી (symbiotic) સંબંધ હોવો જોઈએ. થોડી વારમાં અમને અમારા રિઝોર્ટનું બોર્ડ દેખાયું. અમારા એક સહપ્રવાસી ઉવાચ્ “આ તો કોઈ હિલ સ્ટેશન પણ નથી લાગતું. આપણે તો એટલા ઉપર પણ નથી ગયા. તો પણ કૂર્ગ આટલું મોંઘું કેમ છે?! મને નથી સમજાતું.” તેમને કહેવાનું મન થયું, “સાચી વાત છે. ચાલો પાછા જતા રહીએ.”

અમારાં રિઝોર્ટનાં સાઇન બોર્ડ દેખાતાં ગયા તે દિશામાં અમે આગળ વધતા ગયા. પાક્કા રસ્તા પરથી કાચા રસ્તા પર આવ્યા. દસેક મિનિટ ડ્રાઇવ કર્યું ત્યાં એક દરવાન દેખાયો. બોલ્યો – “વેલકમ ટુ ધ રિઝોર્ટ” અને ડ્રાઈવરને આગળ જવા માટે હાથ લાંબો કર્યો. ફરી પાકો રસ્તો આવ્યો એટલે ગાડી પાણીની જેમ વહેવા લાગી એટલે ડ્રાઇવર એ પ્રમાણે સ્પીડમાં આગળ વધ્યા. રિઝોર્ટનાં મુખ્ય દરવાજાથી અમે બસ બે સેકન્ડ દૂર હતાં ત્યાં જોરથી કંઇક પડવાનો અવાજ આવ્યો અને કાર અટકી. ડ્રાઇવર બહાર નીકળ્યા અને અમે પાછળ જોયું. કંઈ પડેલું ન દેખાયું. એ અવાજ પડવાનો નહીં પણ અથડાવાનો હતો. રિઝોર્ટનાં મુખ્ય દરવાજા સામે તેમણે એક નાની મઢુલી જેવું સ્ટ્રકચર બનાવ્યું હતું તેનું કલિયરન્સ બહુ નીચું હતું એટલે અમારી બૅગ્સ તેની સાથે અથડાઈ હતી અને ડ્રાઇવરનું કેરિયર તૂટી ગયું હતું …