ક્યોતો – 2

ક્યોતો, જાપાન

ક્યોતોની પહેલી સવારે અમને surprises મળ્યાં! અમે નહાવા માટે ગયા ત્યારે જાણ્યું કે, બાથરૂમમાં એક નાનો ઓનસેન છે. એ ઓનસેનમાં હાકોને જેવી મજા તો નહોતી પણ જે હતું એ ઘણું સારું હતું! બાથરૂમમાં તાળાં જેવું ખાસ કૈં હતું નહીં. ફક્ત બહાર એક વૃદ્ધ માણસ ચોકીદારી કરતો. ત્યારે અમને સમજાયું કે, પેલી સ્ત્રી નહાવા માટે બધાં માટે ચોક્કસ સમય કેમ નિર્ધારિત રાખતી હતી. નાહીને તૈયાર થઈને રિયોકાનનાં રૂમની બારીઓ ખોલીને બહાર જોયું તો આંખો પહોળી થઇ ગઈ! સાંજે અંધકારમાં અમને સરખું દેખાયું કે સમજાયું નહોતું કે અમે જ્યાં રહેતા હતા એ ગલી અને એ આખો વિસ્તાર કેટલો અદભુત હતો! નીચે જઈને આંટો માર્યો તો લાગ્યું કે, ‘મેમોઆર્સ ઓફ આ ગેઇશા’નાં કોઈ સીનમાં જ જાણે અમને સ્થાન મળી ગયું હોય. અમે લગભગ નવ વાગ્યે તો બહાર પણ નીકળી ગયા હતા ત્યારે શેરીઓ ખાલી હતી અને કોઈ પણ પ્રકારની ભીડ નહોતી. પહેલા તો અમે કોદાઈજી મંદિર પાસે ફરીથી આંટો માર્યો. પછી શોધ્યું એક નાનું કાફૅ જ્યાં ‘સ્ક્રેમ્બલ્ડ એગ્સ ઍન્ડ ટોસ્ટ’ વગેરે પાશ્ચાત્ય બ્રેકફસ્ટ મળી ગયાં. અમારો વિચાર એવો હતો કે, ત્યાં જો ફટાફટ કૈંક ખાઈ લઈએ તો બપોરે મોડે સુધી ફરી શકીએ અને વચ્ચે ભૂખ ન લાગે.

કાફૅ તરફ જતા રસ્તામાં અમે અનેક ફોટો શૂટ્સ જોયાં – લગ્નનાં બેથી ત્રણ શૂટ્સ, જાપાનનાં પારંપારિક પોષાકમાં તૈયાર થયેલી સ્ત્રીઓ અને યુગલોનાં એક-બે શૂટ્સ વગેરે. સ્વાભાવિક રીતે જ, વહેલી સવારે ટૂરિસ્ટની ભીડ ન હોય ત્યાં સુધીમાં ત્યાંનાં સુંદર મંદિરો પાસે અને ત્યાંની સાંકડી ગલીઓમાં આરામથી ફોટોઝ લઇ શકાય.

બ્રેકફસ્ટ પછી સૅમ માટે અમે નવાં શૂઝ શોધ્યાં. મેં જે ભૂલ કરી હતી એ જ ભૂલ તેણે પણ કરી હતી. ટ્રાવેલિંગ પહેલા ઉત્સાહમાં આવીને શૂ શોપિંગ અને પછી નવા શૂઝ લઈને નવાં દેશમાં આવવું, જ્યાં શૂઝ આરામદાયક ન હોય તો પણ તેને બદલી શકવાનો કોઈ સ્કોપ ન હોય. તે જે નવાં શૂઝ પહેરીને આવ્યો હતો તેમાં તેનાં પગનાં અંગૂઠાં એટલાં દબાતાં હતાં કે, કોઈ ચાન્સ જ નહોતો કે એ શૂઝમાં એ આખો દિવસ ચાલતા બહાર ફરી શકે. જાપાનમાં દૂકાનો ખૂલવાનો સામાન્ય સમય અગિયાર છે. પણ, સાડા નવ – દસ આસપાસ અમને ગૂગલ મૅપ્સ પર ત્રણ દૂકાનો ખુલી દેખાઈ અને તેમાંની સૌથી છેલ્લી દુકાનમાં નસીબજોગે સૅમનો મેળ પડી ગયો. નહીં તો એ દિવસે વહેલા ઊઠવાનો કોઈ અર્થ ન રહેત. શૂઝ મળ્યાં પછી સૅમ ઊડવા લાગ્યો હતો કારણ કે, જાપાની કારીગરીનાં ચામડાંનાં એ શૂઝ એટલાં સુંદર, હળવાં અને આરામદાયક હતાં કે, એ શૂઝ સૅમ હજુ સુધી રોજ પહેરે છે.

ત્યાંથી અમે શરુ કરી ક્યોતોનાં સુંદર મંદિરોની મુલાકાત. અમારો પહેલો મુકામ હતો ‘કિયોમીઝુ દેરા’. શૂ સ્ટોરથી મંદિર સુધી અમે ચાલીને ગયા. આપણાં ટેકરીઓ પર આવેલાં મંદિરોની જેમ જ એ મંદિરનાં મુખ્ય દ્વાર પહેલા પણ સાંકડી ગલીઓમાં નાની નાની દુકાનો છે અને એ દુકાનો શરુ થાય ત્યાંથી મંદિર સુધીનાં રસ્તામાં વાહનો ચાલી શકે તેમ નથી એટલે એ રસ્તો તો પગપાળા જ કાપવો પડે. ત્યાં પહોંચીને જોયું કે, એ મંદિર વિશાળ પરિસરમાં પથરાયેલું છે! મંદિરની ઇમારતો તો છે જ પણ, તેની આસપાસ વૃક્ષાચ્છાદિત એટલો મોટો વિસ્તાર છે કે, એમ જ લાગે કે, આ મંદિર કોઈ નૅશનલ પાર્કની વચ્ચે આવેલું છે! એ વિસ્તારમાં ચાલવા માટે કેડીઓ પણ હતી જ્યાં અમે ખૂબ ચાલ્યા અને ‘ફૉલ કલર્સ’ – પાનખર ઋતુનાં રંગો કોને કહેવાય તેનો પહેલો પાઠ ભણ્યા. ત્યારે તો અમને ખબર પણ નહોતી કે, એ દિવસમાં અમે આગળ શું શું અને કેવું કેવું જોવાનાં છીએ!

ત્યાંથી બસ પકડીને આગળ જવાનો ઈરાદો હતો પણ, સૅમનાં પ્રતાપે અંતે ટૅક્સી કરીને જ અમે પહોંચ્યા ‘હેઇયાન શ્રાઈન’. જ્યારે આ શ્રાઈન જોઈ ત્યારે મને ખબર નહોતી પણ, પાછળથી એ મૂવી જોઈને જાણ્યું હતું કે, ‘લૉસ્ટ ઈન ટ્રાન્સલેશન’માં આ જ શ્રાઈનનાં ચોગાનમાં એક સીન છે. અલબત્ત, તેમાં પાનખર નહીં પણ, શિયાળો છે અને શ્રાઈનનો ઘણો બધો વિસ્તાર બરફથી ઢંકાયેલો છે.

ત્યાંથી પણ ફરીથી ટૅક્સી દ્વારા જ અમે આગળ ગયા ‘ગિંકાફૂજી’ તરફ. ગિંકાકુજી પહોંચતા સુધીમાં બપોરે લગભગ એક વાગી ગયો હતો. મને બહુ ભૂખ તો નહોતી લાગી પણ, કૈંક નાનકડું ખાવાની ઈચ્છા જરૂર હતી. એ મંદિરનાં દરવાજા પાસે પણ નાની નાની દુકાનો હતી. તેમાંની એક દુકાનમાંથી અમે શેકેલું શક્કરિયું ખરીદ્યું અને આગળ જઈને એક સ્થળેથી માચા લાટે (matcha latte). એક વાત તો માનવી જ રહી કે, જે ખાવા પીવાની જે વસ્તુ જે દેશ/ગામ/શહેરની ખાસિયત હોય તે દેશ/ગામ/શહેરમાં રસ્તામાં કોઈ રેન્ડમ જગ્યાએ પણ એટલી સારી મળશે કે, તેની સામે અન્ય જગ્યાએ એ જ વસ્તુ કોઈ માસ્ટરશેફ પણ બનાવે તો પણ તેમાં તેટલી મજા નહીં આવે!

બીયર અને કોકા કોલા માટે એક પ્રખ્યાત થિયરી છે કે, યુરોપીયન મૂળની કોઈ પણ પ્રખ્યાત બીયર – ગિનિસ, હાઈનિકેન વગેરે જો ખરેખર યુરોપમાં બનેલી હોય તો તેનો સ્વાદ અન્ય દેશોમાં બનેલી એ જ બ્રાંડની બીયર કરતાં અનેક ગણો વધુ સારો હોય છે. કોકા કોલા માટે પણ કહેવાય છે કે, દરેક દેશમાં કોકા કોલાનો સ્વાદ થોડો અલગ આવતો હોય છે. આનું એક કારણ એ માનવામાં આવે છે કે, દરેક દેશમાં પાણીનો સ્વાદ અલગ હોય છે અને એ સ્વાદ પાણી જેમાં ભળે છે એ વસ્તુમાં પણ પોતાની છાપ છોડે છે. પીણાંમાં તો આ પાણીનાં સ્વાદવાળી થિયરી પ્રખ્યાત છે જ પણ, મારું માનવું છે કે, આ થિયરી ખાવા પીવાની દરેક વસ્તુ માટે લાગૂ પડતી હોવી જોઈએ. કદાચ આ જ કારણ છે કે, જે વસ્તુ જ્યાંથી પ્રખ્યાત થઈ હોય ત્યાં જઈને માણવામાં સાર છે અને ત્યાં જઈ ન શકાય તો ત્યાં બનેલી વસ્તુઓ જે ઇમ્પોર્ટ થઈને આવી હોય તે લેવામાં સાર છે. જેમ કે, જાપાનની પ્રખ્યાત માચા અને હોજીચા, જે મેં ગિંકાકૂજી ની બહાર એક નાનકડી દુકાનમાં પણ ટ્રાય કરી તોયે અદ્ભુત લાગી!

ગિંકાકુજીનો નજારો અદ્ભુત હતો! ત્યાર સુધીમાં જોયેલાં તમામ મંદિરોમાં કદાચ સૌથી સુંદર એ જ હતું.

ગિંકાકૂજી પછી અમે ‘ફિલોસોફર્સ વોક’ નામની એક સુંદર કેડી પર ચાલવા લાગ્યા. કેડીની ડાબી બાજુ એક નાની સરવાણી વહેતી હતી જેને સામે પાર જવા માટે ઠેક ઠેકાણે નાનકડાં બ્રિજ બનાવેલાં હતાં અને આખો વિસ્તાર લીલાં પીળાં લાલ રંગનાં અલગ અલગ શેડ્સનાં વૃક્ષોનાં પાંદડાં થી છવાયેલો હતો. જમણી બાજુ શરુઆતમાં છૂટી છવાઈ નાની કળાત્મક દુકાનો, ગિફ્ટ શોપ્સ અને એકાદ બે નાના કાફે હતાં. કેડી પર અમે ઘણાં કલાકારો જોયા જે ત્યાં જ બેસીને એ રંગો અને નજારો વૉટર કલર વડે કાગળ પર કેદ કરી રહ્યા હતા. તેમાંનાં એક કલાકાર પાસેથી મેં પોસ્ટકાર્ડ નાં કદનાં ત્રણ પેઇન્ટિંગ્સ ખરીદ્યાં.

એ કેડી સુંદર તો હતી પણ, ખૂબ લાંબી હતી. એક સમય પછી આગળ ચાલવાનો મારો કોઈ ઈરાદો નહોતો. મને ભૂખ પણ ખૂબ લાગી હતી. પણ, સેમ મિશન પર હતો. તેને એ કેડીનાં અંતે આવેલું એક મંદિર પણ જોવું હતું. એટલે મારા સહપ્રવાસી ની ઈચ્છાને માન આપીને હું પણ ચાલતી રહી.

મને એવી લાગણી થવા માંડી હતી કે, જાણે હું ફક્ત એક પછી એક સ્થળ એક લિસ્ટમાં ટિક ઓફ કરી રહી હતી. સૅમ એ વિચારથી ચાલતો હતો કે, એ દિવસે જેટલાં બને તેટલાં પ્રખ્યાત સ્થળો જોઈ લેવાં. જ્યારે, હું એ મતની હતી કે, પ્રવાસ કોઈ મિશન નથી કે, એક લિસ્ટ બનાવ્યું હોય તો એ લિસ્ટની તમામ વસ્તુઓ થવી જ જોઈએ. પ્રવાસ મારા માટે ‘ગો-વિથ-ધ-ફ્લો’ પ્રકારનો આરામદાયક અને વિચારપૂર્ણ અનુભવ છે. પ્રવાસ મારા માટે દોડવાની નહીં, પણ થોભવાની પ્રવૃત્તિ છે જેની ગતિ એવી હોવી જોઈએ કે, નવી જગ્યા, નવા લોકો વચ્ચે પોતાનાં જીવનને પણ અલગ દૃષ્ટિએ જોઈ શકાય અને એ સમય એટલો મુક્ત હોવો જોઈએ કે, મગજમાં નવાં વિચારો માટે સ્થાન બને. મારાં મતે ટ્રાવેલર અને ટૂરિસ્ટ વચ્ચેનો આ એક મોટો ફર્ક છે અને આ ફર્ક મને મારી અને સૅમની ટ્રાવેલ કરવાની રીતમાં જણાઈ રહ્યો હતો. હું એ સમજતી હતી કે, તેને આ રીતે ફરવામાં મજા આવતી હશે. પણ, હું ત્યારે પરાણે એ પ્લાનમાં ઢસડાઈ રહી હતી.

મારું મગજ હવે સુંદરતા નહીં, પણ ભૂખ અને થાકમાં પરોવાયેલું હતું અને મને થોડી અકળામણ પણ થતી હતી. મને યાદ પણ નહોતું કે, કેટલાં સમય પછી હું કોઈ અન્ય વ્યક્તિ સાથે ટ્રાવેલ કરી રહી હતી. મને આટલાં દિવસ સૅમ અને બાકીનાં ત્રણની કંપની ગમી તો હતી, પણ,સમય સમયાંતરે ચોક્કસ વિચાર આવતો કે, ટ્રિપની શરુઆત માં ઓસાકામાં મારાં દિવસો વધુ મુક્ત હતાં અને મને તેમાં થોડી વધુ મજા આવતી હતી. તેમાંયે ખાસ એ દિવસ તો જાણે રખડવા ભટકવાનું મટીને ટુર્સ એન્ડ ટ્રાવેલ્સ નું પૅકેજ બની ગયો હતો.

ટોક્યો – 5

જાપાન, ટોક્યો

ટોક્યો અંડરગ્રાઉન્ડની રોમાંચક મુલાકાત પછી અમને આશુ અને શ્રી ઇમ્પીરિયલ પૅલેસ ગાર્ડન્સ તરફ લઇ ગયા. આશુનાં પગમાં થોડાં જ સમય પહેલા ખૂબ ખરાબ રીતે વાગ્યું હતું અને એ ઘા પૂરો રૂઝાયો નહોતો એટલે એ લાંબો સમય ચાલી ન શકતો. એ લોકો અમારી સાથે પૅલેસ ગાર્ડનનાં દરવાજા સુધી ચાલ્યા પણ, અંદર ન આવ્યા અને કોઈ સ્થળ શોધીને બેસી ગયા. અંદર મેં અને સૅમે એકલા આંટો માર્યો.

પૅલેસ તરફ ચાલતા હતા ત્યારે સૅમે શ્રીને સવાલ પૂછ્યો હતો કે, જાપાનમાં રાજાનું સ્થાન શું છે? દેશનાં વહીવટમાં રાજાનો ફાળો ખરો કે, ઇંગ્લૅન્ડની રાણીની જેમ માત્ર નામનાં વડા છે? તેનાં જવાબમાં મને સરસ નવી જાણકારી મળી. જાપાનમાં આજે પણ રાજાનું સાંસ્કૃતિક મહત્ત્વ છે. જાપાનનાં વહીવટી વડા તો ત્યાંનાં મુખ્યમંત્રી જ છે. પણ, ત્યાંનાં રાજાને તેમની સમકક્ષ ત્યાંનાં આધ્યાત્મિક વડાનો દરજ્જો આપવામાં આવે છે. આપણાં રાજ-વંશજો અને ઇંગ્લૅન્ડની રાણીની જેમ જાપાનનાં રાજા પણ પોતાનાં મહેલમાં રહે છે. તેમનાં મહેલનો બગીચો સામાન્ય લોકો માટે ખોલવામાં આવ્યો છે પણ, એ બગીચાનાં ઘણાં બધાં ભાગ અને મહેલ ખાનગી મિલકત ગણાય છે.

અમે જેટલો જોયો તેટલો બગીચો વિશાળ, શાંત, સુંદર હતો અને ત્યાં ઘાસ પર લાંબા પડીને ઊંઘી શકાય તેવો હતો. પણ, અમને આશુ અને શ્રી વિના થોડી ઓછી મજા આવતી હતી એટલે અમે ફટાફટ પાછા ફર્યા. એ બગીચામાં અમને આછાં પાતળાં પાનખરનાં રંગો જોવા મળ્યા પણ, મહેલથી થોડે દૂર જ્યાં એ બંને અમારી રાહ જોતા બેઠા હતા એ વૃક્ષો પર તો અદ્ભુત ઘેરાં રંગ જોવા મળ્યાં.

હું અને સૅમ એ જોઈને એટલા અભિભૂત થઇ ગયા હતા કે વખાણ કરતા થાકતા નહોતા. ત્યારે આશુએ અમને કહ્યું કે, તમને જો આ સુંદર લાગ્યું હોય તો તમે ક્યોતો જઈને ગાંડા થઇ જશો. મારા મગજમાં ક્યોતો વિષે કોઈ વિચાર કે ક્યોતોનું કોઈ મનઃચિત્ર નહોતું. એટલે આશુની વાતમાં મેં હાએ હા કરી પણ, મને મારી નજર સામે જે દેખાતું હતું એ જ માણવામાં મશગુલ રહી. ત્યાં થોડાં આંટા મારીને અમને અમારા વ્હાલા ટૂર ગાઇડ્સ લઇ ગયા હારાજુકુ.

હારાજુકુ સુંદર, વિચિત્ર, રંગીન વિસ્તાર છે. અહીં તમને અસાધારણ વસ્તુઓનો ભંડાર જોવા મળે! ટીનએજર્સનાં ઇન્ટરેસ્ટિંગ કપડાં, પંદર-વીસ અલગ અલગ સ્ટાઇલનાં ફોટો બૂથથી ભરેલી દૂકાનો, ઇન્ટરેસ્ટિંગ કૅન્ડી શૉપ્સ, અલગ અલગ કયૂટ પ્રિન્ટ્સવાળાં મોજાંની દુકાન, હાસ્યસ્પદ પ્રિન્ટ્સવાળા ટી-શર્ટ્સ, ઠેર ઠેર આઈસક્રીમ, વૉફલ અને પૅનકેઇકની દુકાનો વગેરેથી ખીચોખીચ ભરેલી નીયોન લાઇટ્સનાં સ્ટોર બૅનર્સવાળી શેરી – હારાજુકુ!

ત્યાંની મુખ્ય શેરી – ‘તાકેશીતા સ્ટ્રીટ’માં અંદર જતા જ આશુ અને શ્રી અમને ફોટો બૂથ્સવાળા એક સ્ટોર પર લઇ ગયા. અહીં ફોટો બૂથ્સનાં સ્ટોર એટલે સમજો કે, ઇન્સ્ટન્ટ પાસપોર્ટ ફોટો બૂથ અને સ્નૅપચૅટ ફિલ્ટરનો સમન્વય. તમે એકલા કે મિત્રો સાથે તમારી પસંદગીની સ્ટાઇલવાળાં બૂથમાં જઈને તમારી પસંદગીનાં ફોટોઝ પાડી શકો, તેમાંથી મનપસંદ ચાર ફોટોઝ સિલેક્ટ કરીને તેનાં પર તમારી પસંદગીનાં ફિલ્ટર, સ્ટૅમ્પ, સ્ટિકર વગેરે લગાવીને ત્યારે ને ત્યારે તમારાં ફોટોઝની પ્રિન્ટ લઇ શકો, તેને સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરી શકો વગેરે વગેરે. કોન્સેપ્ટ સાંભળીને તમને લાગશે કે આમાં શું? આ તો બહુ સાધારણ વસ્તુ લાગે છે. પણ, તમે એ દરેક બૂથ પર ટીનએજર્સની લાંબી લાંબી લાઈન જુઓ અને એ બૂથની મગજ વિનાની – મેઇનસ્ટ્રીમ બૉલિવુડ પિક્ચર જેવી મજા માણો ત્યારે એ વિષે તમારો મત બદલાઈ જાય. સાથે સાથે તમને એ પણ સમજાય કે, જાપાનનાં ટીનએજર્સ અને યુવાનો ક્યૂટ દેખાવા માટે કેટલો અને કેવો ખર્ચો કરી શકે છે!

શ્રીએ અમને જણાવ્યું કે, અહીં ‘કવાઇ’ (kawaii) વસ્તુઓ, દેખાવ વગેરેનું ખૂબ મહત્ત્વ છે. કવાઈ એટલે ક્યૂટ (cute) . ત્યાં cutenessનું આખું એક કલ્ચર છે અને એ એટલું મોટું અને એટલું જાણીતું છે કે, તેનાં પર એક આખો વિકિપીડિયાનો લેખ છે. કવાઈ કલ્ચરમાં વસ્તુઓ, વ્યક્તિઓ (ખાસ સ્ત્રીઓ અને છોકરીઓ)નો દેખાવ, સંગીત, ઍનિમેશન વગેરે બધું જ આવી જાય. બાળકોનું, બાળકો જેવું, અબોધ, નિર્દોષ દેખાતું /સંભળાતું/વંચાતું બધું જ આ કૅટેગરીમાં આવી જાય. ભૂતકાળમાં તમારા પરિચયમાં આવેલા જાપાન-મુલાકાતીઓ કે જાપાન-મુલાકાતીઓનાં જીગરીઓ વિષે એક વખત વિચારી જુઓ. ઇલેક્ટ્રોનિક સાધનો સિવાયની જાપાનથી લઇ જવામાં આવતી કે મંગાવવામાં આવતી તમામ વસ્તુઓમાં તમને કોઈ થીમ જોવા મળે છે? ક્યૂટ વસ્તુઓ, કયૂટ પૅકેજિંગમાં મળતી વસ્તુઓ અને/અથવા મેકઅપ.

એ શેરીમાં અમને ઢીંગલી જેવાં વસ્ત્રોમાં સજ્જ ઘણી છોકરીઓ દેખાઈ. શ્રીએ જણાવ્યું ત્યાં ઘણી છોકરીઓ ઢીંગલીની જેમ જ જીવે છે. એ લોકો ઢીંગલી જેવાં કપડાં પહેરે, ઘણાં તો પોતાનાં રૂમને પણ રમકડાંનાં ઘરની જેમ સજાવે અને તેમનાં પરિવારોએ તેમની આ જીવનશૈલી સ્વીકારી પણ લીધેલી છે! ત્યાં કૅન્ડી સ્ટોર અને આઈસક્રીમ શોપ્સનાં સ્ટાફમાં પણ અમે રંગબેરંગી ક્યૂટ કોસ્ચ્યૂમ જેવાં કપડાંમાં ઘણી છોકરીઓ ફરતી દેખાઈ. એ શેરીમાંથી અમે ક્યૂટ પ્રાણીઓની પ્રિન્ટવાળાં મોજા અને એક રમૂજી ટી-શર્ટ લીધું. અડધી પોણી કલાકમાં તો ત્યાંનાં કલર-કલર અને લાઇટ્સથી મગજ અને આંખો થાકી ગયા અને અમે આગળ ચાલ્યા.

એ દિવસે અભિ તેને કામ ન હોય ત્યારે અમારી સાથે વચ્ચે વચ્ચે જોડાતો રહ્યો. હારાજુકુ ફરીને અમને ખૂબ ભૂખ લાગી હતી અને તેણે પણ ડિનર નહોતું કર્યું એટલે એ ડિનર માટે અમારી સાથે જોડાઈ ગયો. એ દિવસનું ડિનર ઇન્ટરેસ્ટિંગ હતું. ઑસ્ટ્રેલિયામાં ‘ગઝમન વાય ગૉમેઝ’ નામની એક મૅક્સિકન ફાસ્ટ ફૂડ ચેઇન છે. કોણે વિચાર્યું હોય કે, જાપાનમાં તમને ઑસ્ટ્રેલિયાની મૅક્સિકન ફાસ્ટ ફૂડ ચેઇન જોવા મળશે? અમૅરિકન બ્રાન્ડ્સ હજી સમજી શકાય. પણ, ઑસ્ટ્રેલિયન?! એ પણ આ?! હશે ભઈ. તુંડે તુંડે ભિન્ન મતિ!

એ દિવસ દેખીતી રીતે જ કૂતુહલથી ભરેલો હતો! મારાં મગજનાં ભુક્કા બોલી જશે તેવું લાગતું ‘તું પણ એ ભુક્કા બોલાવનારો ઝટકો તો હજુ બાકી હતો. અમે મહિનાઓ પહેલા અભિ સાથે ટોક્યો વિષે વાત કરતા હતા ત્યારથી ટોક્યોની અમુક વિચિત્ર, ઇન્ટરેસ્ટિંગ જગ્યાઓ વિષે સાંભળતા આવ્યા હતા જેમાંની એક અતિ વિચિત્ર હતી – ‘મેઇડ કાફૅ’. હવે આટલી વિચિત્રતા જોયા પછી પછી અમને થયું, why not? આ પણ જોઈ જ લઈએ. અમે હરાજુકુથી પહોંચ્યા સીધા આકિહાબારા. અહીં તમને જોઈએ તેવાં અને જોઈએ તેટલાં મેઇડ કાફૅ મળી રહે. મેઇડ કાફૅ એટલે શું? એવાં કાફૅ જ્યાં વેઈટ્રેસિસ ફ્રેન્ચ મેઇડ, પ્રખ્યાત ઍનિમેનાં ક્યૂટ કોસ્ચ્યૂમ વગેરે કોઈ ને કોઈ થીમવાળાં કપડાં પહેરીને ફરતી જોવા મળે. આગળ વર્ણવેલી બાબતો ધ્યાનમાં રાખતાં આ વર્ણન એટલું બધું પણ વિચિત્ર નથી લાગતું ને? અમને પણ નહોતું લાગ્યું. પણ, ત્યાં જઈને અમે જે જોયું અને અનુભવ્યું …

આવી જગ્યાઓ વિષે જાણકારી અને રેકમેન્ડેશન આશુ-શ્રી પાસે તો ન જ હોય! શ્રી માટે પણ એ મેઇડ કાફૅનો પહેલો અનુભવ હતો અને આશુ પણ એ પહેલા ફક્ત એક જ વાર ગયો હતો, એ પણ અભિ સાથે જ અને એ જગ્યા એ બંનેને કૈં ખાસ નહોતી લાગી. એ દિવસે અમારે ઇન્ટરનેટ પર શોધીને એક જગ્યા નક્કી કરવાની હતી અને તેમાંયે આગળ કહ્યું એ પ્રમાણે જાપાનનું 75% ઇન્ટરનેટ અંગ્રેજીમાં નથી એટલે ત્યાં હરતા ફરતા સામે ભલે 10 કૅફે દેખાતાં હોય પણ અમારી પાસે માહિતી તો ફક્ત તેમાંથી 2-3ની જ હોય અને એ 2-3માંથી કૈંક સારું શોધવાનું હોય. અરેન્જ્ડ મૅરેજમાં એક પાત્રને જોવા માટે આખો પરિવાર જતો હોય અને બધાની હા આવે તો જ વાત નક્કી થવાની હોય તેવો માહોલ હતો. રેટિંગ સારું હોય અને બેને ગમે તો ત્રણને ફોટોઝ વ્યવસ્થિત ન લાગે, કોઈ કહે ચાર સ્ટાર નીચે તો જુઓ જ નહીં, તો કોઈનો પ્રત્યુત્તર આવે કે, ચાર સ્ટારથી ઉપરવાળાં બે જ છે, ને એ બંનેમાં પચાસથી પણ ઓછાં રિવ્યૂ છે એટલે વળી સિલેક્શન ક્રાયટેરિયા બદલાય. આમ, એક વ્યવસ્થિત રેઈટિંગવાળું અને સાવ વિચિત્ર ન હોય એવું કાફૅ, જેમાં સર્વસહમતિ મળી, તેનાં પર પસંદગીનો કળશ ઢોળાયો. મને, શ્રી અને સૅમને ખૂબ જિજ્ઞાસા હતી કે, અંદર એવું તે શું છે! અંદર પગ મૂકતા જ જાણે એક અલગ તારામંડળમાં પહોંચી ગયા. આવતો ફકરો આશ્ચર્યચિહ્નથી ભરેલો છે.

વેઇટ્રેસિસનાં કોસ્ચ્યૂમ તો ધાર્યા પ્રમાણે હતો પણ, જે નહોતું ધાર્યું એ તેનાં સિવાયનું બધું! વેઈટ્રેસિસનું કામ બધા માટે ખાવા પીવાનું લાવવાનું તો હતું જ. પણ, સાથે તેમનો રોલ અભિનેત્રી અને મનોરંજકનો પણ હતો. અંદર બેઠેલા દરેક લોકો સાથે એ નાનાં બાળકોની જેમ, નાનાં બાળકો જેવાં અવાજમાં, કાલીઘેલી ઢબે વાત કરતી હતી અને ઘણાં બધા લોકો એમને એ જ રીતે પ્રત્યુત્તર પણ દેતા હતા! એ લોકો થોડી થોડી વારે દરેક ટેબલ પર જાય અને ત્યાં બેઠેલા લોકો સાથે કોઈ મગજ વિનાની વાત કરે, હાથનાં અંગૂઠાં અને આંગળીઓ જોડીને દિલ બનાવે, તમારી પાસે પણ બનાવડાવે અને પછી રોતાં બાળકને છાનું રાખવા માટે આપણે જેટલી ઉત્તેજના અને ખુશીથી વાત કરતા હોઈએ એટલી ઉત્તેજનાથી બોલે અને બોલાવડાવે ‘મોએ મોએ ક્યૂન્ન્ન’! અમે બધા એકબીજા સામે જોયા કરીએ અને હાસ્યા કરીએ. બીજું અમે બધાએ એ નોંધ્યું કે, ત્યાં બેઠેલા લોકો કોઈ ટીનેજર કે ટવેન્ટીઝમાં નહોતા લાગતા. લગભગ બધા જ 35થી તો ઉપર જ હશે! શ્રી અને આશુએ એ વિષે જે કહ્યું એ જ અનુમાન મારું પોતાનું પણ હતું. જાપાનીઝ સંસ્કૃતિમાં તમે કામ પર હો કે ઘરે, લાગણીઓને દબાવી રાખીને હંમેશા નિયમો પ્રમાણે જ વર્તવાની જે વૃત્તિ છે તેની આ આડ અસરો છે. લોકોને થોડું નિયમ વિનાનું જીવવા માટે, જીવનમાં બાળપણને જીવતું રાખવા માટે આવી જગ્યાઓની જરૂર પડે છે. આપણે બધાએ જોયેલી અને અનુભવેલી આ વાત છે – એક અંતિમ હોય ત્યાં તેને બૅલેન્સ કરવા માટે તેની આસપાસ સહઅસ્તિત્ત્વ ધરાવતો બીજો અંતિમ હશે હશે અને હશે જ! એવાં એક અંતિમ પર અમે ત્યારે બેઠા હતા.

કાફૅનાં મેન્યુમાં ખાવા પીવાનું ઓર્ડર કરવા માટે અલગ અલગ પેકૅજ હતાં. એ પૅકેજમાં તમને શું ખવડાવવા કે પીવડાવવામાં આવશે એ સિવાય એ લોકો તમારો ઓર્ડર કઈ રીતે લાવશે, તમારી સાથે કે તમારા માટે કઈ કઈ આનંદી પ્રવૃત્તિઓ કરશે એ બધું જ આવી જાય! એક ચોક્કસ પૅકેજ ખરીદ્યા સિવાય તમે એ લોકોનાં કે કાફૅની અંદરની કોઈ પણ વસ્તુનાં ફોટો ન લઇ શકો. અમારી આસપાસનાં ટેબલ પર બેઠેલા લોકોમાંથી કોઈએ લીધેલાં એક પૅકેજને કારણે એ સમયે ત્યાં બેઠેલા અમને બધાને વેટ્રેસિસનો એક ડાન્સ પણ જોવા મળ્યો. એ ડાન્સ એટલો બધો એનર્જીવાળો કે જેની કોઈ હદ જ નથી અને છતાંયે તેમાં તમને કોઈ વધુ કળાનો ઉપયોગ થયો હોય તેવું ન લાગે, યંત્રવત લાગે. એટલું જ નહીં, ત્યાં બેઠેલા લોકોમાં વારંવાર આવનારા કોઈ જણને પેલી છોકરીનાં ડાન્સની આખી કોરિયોગ્રાફી યાદ હતી. એ સ્ટેજ પર જે કરી રહી હતી એ દરેક ડાન્સ મૂવ આ ભાઈ જમીન પર કરી રહ્યા હતા. અમે લોકો હસીને હસીને ગાંડા થઇ ગયા. થોડી વારે અમારું ખાવા-પીવાનું આવ્યું. ખાવા-પીવામાં ત્યાં નાશ્તા, મિલ્કશેક્સ વગેરે જંક ફૂડ સિવાય ખાસ કૈં હતું નહીં અને એ પણ કૈં એટલું સારું નહીં. અમે સૅમને ચીડવવા માટે તેમને જણાવ્યું કે, અઠવાડિયા પહેલા તેનો બર્થ ડે હતો. એટલે અમારી ઑલરેડી અતિ ઉત્સાહિત વેઇટ્રેસ ઓર જોમમાં આવી ગઈ અને તેનાં માટે એક થાળીમાં ચૉકલેટ સૉસથી હૅપી બર્થ ડે લખીને તેનાં પર મિણબત્તી અને ફુલઝર મૂકીને લાવી.

અમે ત્યાંથી બહાર નીકળ્યા પછી પણ પાંચ-દસ મિનિટ શોકમાં હતા કે, આ ક્યાં જઈ આવ્યા! અમારા માટે આ અનુભવ હતો ન ભૂતો ન ભવિષ્યતિ! ત્યાંથી આગળ કોઈ નવી જગ્યાએ જવાની ન તો કોઈને ઈચ્છા હતી, ન હતો સમય. પછીનાં દિવસ માટે અમારે થોડી તૈયારી કરવાની હતી અને સવારે વહેલા નીકળવાનું હતું. આશુ અને શ્રી અમારી સાથે અમારી હૉટેલ આવ્યા અને રસ્તામાં વાતનો એક જ વિષય હતો – મેઈડ કૅફેની સંસ્કૃતિ અને સિસ્ટમ. સૌથી પહેલા તો અમે બધાં એ તારણ પર આવ્યા કે, મેઇડ કાફૅ ભલે દેખીતી રીતે સેક્શુઅલ નથી. પણ, ત્યાં તમને તેનો એક અન્ડરટોન જરૂર લાગે. મેઇડ કાફૅ એ પાતળી લાઈન પર છે, જ્યાં બૉલીવુડનાં આઈટમ સૉન્ગ્સ આવેલાં છે.

આશુએ એ વાત પર પોતાની સહમતિ સાથે આગળ અમને વધુ માહિતી આપી. ઘણાં બધાં મેઇડ કાફૅનાં માલિક યાકુઝા (જાપાનનાં ગૅન્ગસ્ટર) હોય છે અને કદાચ ઘણાં બધાં મેઇડ કાફૅ અંદરખાને દેહવ્યાપાર સાથે સંકળાયેલા પણ હશે. સીધી રીતે સંકળાયેલા ન પણ હોય તોયે ત્યાં કામ કરતી ઘણી છોકરીઓ થોડાં સમય પછી દેહવ્યાપારમાં જતી હોવાનું સાંભળવા મળ્યું છે. સામાન્ય રીતે એ લોકો કાફેમાં ક્યારેય પોતાનું સાચું નામ નથી વાપરતી જેથી અમુક સમય પછી તેમને સામાન્ય સમાજમાં ભળીને સામાન્ય જીવન ગાળવું હોય તો એ ગાળી શકે. એ લોકો ઘરથી કાફૅ કે કાફૅથી ઘર ક્યારેય એકલી ન જાય. તેમને ત્યાંનાં બાઉન્સર કે સિક્યોરિટી ગાર્ડ એક ગુપ્ત રસ્તેથી લઇ આવે અને લઇ જાય અને એ પણ કાળાં કાચવાળી ગાડીમાં જેથી, કોઈ વિચિત્ર માણસો એમનો પીછો ન કરે અને એમને હેરાન ન કરે.

એ બધું જાણ્યા પછી હું અને સૅમ થોડો સમય અમારી એ મુલાકાત, એ પ્રવૃત્તિ સાથે જોડાયેલી ઈકોનોમીમાં અમારો ફાળો અને એ સાથે જોડાયેલી નૈતિકતા વિષે વિચારતા રહ્યા. એક વાત તો પાક્કી હતી કે, અમે કોઈ ત્યાં ફરીથી તો ક્યારેય જવાનાં નહોતાં જ. એ લોકોએ અમને તેમનાં ગ્રુપ ફોટોવાળું એક ફોલ્ડર કે તેવું કૈંક પણ આપેલું જે અમે ડસ્ટ બિનમાં પધરાવી દીધું હતું.

હોટેલ પહોંચ્યા પછી અમે થોડાં નોર્મલ થયાં અને પછીનાં દિવસનાં પ્લાનિંગ પર આવ્યા. સૌથી પહેલા તો અમે થોડું હૉટ ચૉકલેટ, ચા વગેરે મંગાવ્યું. અમારા ઑર્ડર વિષે કંઈક પૂછવા માટે રિસેપ્શ્ન પરથી ફોન આવ્યો એ શ્રીએ ઊપડ્યો. ફોન મૂકીને તરત તેણે પોતાની આગવી શૈલીમાં પેલીની મિમિક્રી કરી અને હસી હસીને અમારી આંખમાં પાણી આવી ગયાં. રિસેપ્શ્નવાળી બહેનને અંગ્રેજી નહોતું આવડું તોયે બિચારી અંગ્રેજીમાં વાત કરવાનો પ્રયત્ન કરતી હતી એટલે ધીરે ધીરે એક-એક શબ્દ વિચારીને તેણે એક વાક્ય બનાવ્યું. શ્રીને જાપાનીઝ આવડતું હતું એટલે તેણે પેલીનાં પહેલા વાક્ય પછી બુદ્ધિ વાપરીને તેની સાથે જાપાનીઝમાં ફટાફટ વાત કરી અને પછી કરી પેલીનાં ભાંગેલા અંગ્રેજીની મિમિક્રી! અમારો ઓર્ડર આવ્યો ત્યારે પણ જોવા જેવી થઇ. અમને હતું કે, ચા ને હૉટ ચૉકલેટ ને એ બધું એક સામાન્ય કપમાં આવશે. પણ, ના, એ બધું આવ્યું સુંદર સફેદ કાપડ બિછાવેલી એક મોટી રોલિંગ ટેબલ ટ્રે પર, 2-3 મોટાં જગમાં! વેઈટર ચાલ્યો ગયો પછી એ પ્રેઝન્ટેશન અને એક એક વસ્તુની ક્વૉન્ટિટી જોઈને પણ અમે એટલું હસ્યા કે, ન પૂછો વાત! હોટ ચૉકલેટનાં એક ઓર્ડરમાં અમે ચારે ધરાઈ જઈએ તેટલી ફક્ત હૉટ ચૉક્લેટ હતી અને બીજું બધું તો અલગ!

ગપાટાં મારતાં અમે પછીનાં દિવસ માટે એક ગાડી બુક કરી અને મારી અને સૅમની ક્યોતોમાં રહેવાની જગ્યા પણ. એ શનિવારની રાત હતી, રવિવારે અમે કાર લઈને ટોક્યોની નજીકનાં ગામ ‘હાકોને’ જવાનાં હતાં અને સોમવારે સવારે ક્યોતો જવા નીકળી જવાનાં હતાં. જોત જોતામાં ટોક્યોમાં મારા દિવસો પૂરાં થવા આવ્યાં હતાં અને એ ટ્રિપનાં પણ.


ટોરોન્ટો!

કેનેડા, ટોરોન્ટો

ટોરોન્ટોમાં ઈમિગ્રેશન અને બોર્ડર પ્રોટેક્શનનું ચેકિંગ બહુ જ સહેલું છે. જતાંની સાથે જ મારાં ધ્યાનમાં આવ્યું કે, આ એરપોર્ટ પર કોઈ પાસેથી કોઈ માહિતી જોઈતી હોય તો તેમને ખાસ કંઈ ખબર નથી અને પડી પણ નથી. જો ઓસ્ટ્રેલિયા ‘laid back’ કહેવાય તો ટોરોન્ટો તો – It takes ‘laid back’ to another level કક્ષાની જગ્યા છે. ત્યાં જતાંનાં બે-ત્રણ કલાકમાં જ મને સમજાઈ ગયું કે, ઓસ્ટ્રેલિયન્સને કેનેડા આટલું કેમ ગમે છે અને અહીં ઘણાં બધાં ઓસ્ટ્રેલિયન્સ વર્કિંગ-હોલીડે વિઝા લઈને કેમ આવે છે. ઈમિગ્રેશન ફોર્માલિટી પતાવીને ધડકતા હૃદયે હું ‘અરાઈવલ લાઉન્જ’ પહોંચી. લેન્ડ થઈને તરત જ મેં સૌરભને ફોન કર્યો હતો એટલે એ ત્યાં આવી પહોંચ્યો હતો અને તેની સાથે તેનો કોઈ મિત્ર આવ્યો હતો.

તેણે “કાં દી!” કહીને હાથ મિલાવવા માટે લંબાવ્યો એટલે જવાબમાં હું બંને હાથ લંબાવીને તેને ભેટી પડી. પછી અમે પાર્કિંગ તરફ ચાલ્યાં ત્યારે તેણે મારી બેગ ઉપાડવાની ઓફર કરી તો મેં જવાબમાં હસીને “I am a strong, independent modern woman” એવી વાઈડાઈ ઓફર કરી. એટલે તેણે સામે હસીને કહ્યું “તો ઉપાડ.” દસેક સેકન્ડમાં તેનાં મિત્રે તેને મારી બેગ લેવાનું સૂચન કર્યું. પણ, તેણે હસીને તેને કહ્યું કે, “ના, જરૂર નથી. એ સ્ટ્રોંગ .. પછી શું હતું, દી?” પછી અમે હસવા લાગ્યાં. મને થયું ચાલો, એટલી તો ખબર પડી કે બીજા જે કંઈ ફર્ક પડયા હોય તે. પણ, તેની સેન્સ ઓફ હ્યુમર હજુ બરકરાર છે.

એરપોર્ટથી શહેર તરફ જતાં અમે તેનાં ડ્રાઈવર્સ લાઈસન્સ વિશે વાત કરી રહ્યાં હતાં. મને એવો ખ્યાલ હતો કે, તેની પાસે ત્યાં કાર હતી. પણ, નહોતી. તેની પાસે ત્યાંનાં લાઈસન્સની લર્નર્સ પરમિટ હતી પણ લાઈસન્સ નહોતું. તો મેં તેને કહ્યું કે, આપણે કાર હાયર કરી શકીએ. એ ડ્રાઈવ ન કરી શકે પણ હું તો ડ્રાઈવ કરી શકું એક ટૂરિસ્ટ તરીકે મારાં ઓસ્ટ્રેલિયન લાઈસન્સ પર. પછીની દસેક મિનિટ અમે શું કરવું, કેવી રીતે કરવું તેનાં પ્લાન બનાવતાં રહ્યાં. પછી પાંચેક સેકન્ડનો એક પોઝ લઈને મેં કહ્યું “shit!” પછી હું આગળ કંઈ બોલું એ પહેલાં એ જ હસતાં હસતાં બોલી ગયો “શું થ્યુ? લાઈસન્સ લઇ આવતાં જ ભૂલી ગઈ છો ને?” એટલે મેં હસીને હા કહી. પછી તેણે નિરાશામાં માથું હલાવીને હસતાં હસતાં કહ્યું “ખબર જ હતી. આવા ને આવા!” પછી એ, હું અને તેનો મિત્ર અમે ત્રણે હસતાં રહ્યાં.

રાત્રે લગભગ અગિયાર વાગ્યા હતાં અને જેક એસ્ટર નામની એક જગ્યાએ અમે જમવા માટે રોકાયા. ત્યાં દરેક ટેબલ પર એક લાંબો ખાખી કાગળ પાથરેલો હતો અને દરેક ટેબલ પર ક્રેયોન્સ હતાં. એ જોઇને મને બહુ આશ્ચર્ય થયું હતું અને બહુ મજા પણ આવી હતી. એ લોકો બધાંને ટેબલ પર લખવા કે ડૂડલિંગ કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરતાં હતાં અને એવું મેં પહેલી વાર ક્યાંય જોયું હતું.અમે બેઠાં હતાં ત્યાંથી લગભગ છએક મીટર દૂર કાગળનો એક લાંબો મોટો રોલ પણ મારી નજરે ચડ્યો હતો. એ કાગળ પછી તમને ઘરે લઇ જવા દે. હું તો સ્કૂલનાં બાળકની જેમ ઉત્સાહિત થઇ ગઈ. પણ, એટલી રાત્રે પાંચ કલાકની ફ્લાઈટ પછી શું દોરવું એ સૂજતું નહોતું એટલે મેં મારું અને સૌરભનું નામ લખી નાંખ્યું. વેઈટર આવ્યો અને અમે જમવાનું ઓર્ડર કર્યું ત્યારે તેણે મને પૂછ્યું, “કાં દી તું તો કહેતી ‘તી ને કે, બિયર પીશ આવીને? નથી પીવી?” ત્યારે મેં ડાહી થઈને કોકટેઈલ ઓર્ડર કર્યું.

રાજકોટ હતાં ત્યારે ખૂબ સાથે બેસીને એક થાળીમાં જમ્યા છીએ. એ દિવસે અમે પહેલી વખત સાથે બેસીને દારૂ પી રહ્યાં હતાં. એ કોકટેઈલનો ગ્લાસ બહુ જ સુંદર હતો અને કોકટેઈલ બહુ જ ખરાબ હતું – એકદમ ગળ્યું ગળ્યું. મારાંથી પી શકાયું એટલું પીધું અને પછી છોડી દીધું. બહાર નીકળતી વખતે મેં ત્યાં લગાવેલાં પેઇન્ટિન્ગ્સ અને વોલ-પોસ્ટર્સ જોયાં. એ બધાં પણ એટલાં જ કલાત્મક અને યુનીક હતાં. મને ટોરોન્ટો પહેલી રાતથી જ ગમવા માંડ્યું હતું. ત્યાંથી ઘર તરફ પ્રયાણ કર્યું ત્યારે કારમાં સૌરભે મને યોન્ગ સ્ટ્રીટ દેખાડી અને તેનાં વિશે માહિતી આપતાં કહ્યું કે, એ દુનિયાની લાંબામાં લાંબી સ્ટ્રીટ માનવામાં આવે છે.સૌરભનો મિત્ર અમને ઘરે છોડી ગયો પછી સૌથી પહેલું ધ્યાન મારું ક્રિસમસ ડેકોરેશન પર ગયું હતું. તેનાં અપાર્ટમેન્ટ બિલ્ડિંગનાં પ્રવેશદ્વાર પાસે ક્રિસમસની મસ્ત સજાવટ કરેલી હતી. નાનાં રેઇન્ડીયર, ક્રિસમસ ટ્રી અને સ્નો-ફ્લેકની રોશનીથી એલીવેશન બહુ જ સુંદર લાગતું હતું.

તેનું ઘર લગભગ નવમાં કે દસમાં માળ પર હતું એટલે ત્યાંથી બહારનો નજારો ખૂબ સુંદર દેખાતો. મને એ જગ્યા અનહદ ગમી હતી. બે પુરુષો જ રહેતાં હોય તેનાં માટે એ ઘર ખૂબ સુંદર રીતે સજાવેલું અને સાચવેલું હતું. તેનો હાઉઝમેટ – ડેવિડ એ ઘરનો માલિક પણ હતો અને તે ઈરાની હતો. તેણે ખૂબ જ સુંદર ઘર-સજાવટની વસ્તુઓ પસંદ કરી હતી અને ઘરનાં દરેક ખૂણે થોડો ઈરાની ટચ આંખે ઊડીને વળગતો હતો.સૌરભનાં રૂમમાં સામાન ગોઠવીને અમે બિયરનાં કેન્સ ખોલ્યાં અને નિરાંતે વાતો કરવા લાગ્યાં. દોઢ-બે વર્ષનો ડોઝ ચાર દિવસમાં પૂરો કરવાનો હતો ને!

લગભગ બે વાગ્યા આસપાસ ડેવિડ કામ પરથી ઘરે આવ્યો. પછી એ પણ અમારી સાથે જોડાયો. તેનું ઇંગ્લિશ ભાંગેલું-તૂટેલું હતું એટલે થોડું સમજવામાં શરૂઆતમાં મને મુશ્કેલી પડી હતી પણ પછી ધીરે ધીરે એ પણ ગોઠવાઈ ગયું. એ રાત્રે અમે ત્રણે સાડા ત્રણ – ચાર સુધી જાગ્યા હતાં અને ખૂબ ગપાટા માર્યા હતાં. પછીનાં દિવસે સવારે મારાં ડાહ્યા શેફ ભાઈએ મારાં માટે ગરમ નાશ્તો બનાવ્યો હતો. તેમાં ડેવિડે પણ થોડો ઈરાની ટચ ઉમેર્યો હતો અને એ મેં ખૂબ માણ્યો હતો. નાશ્તો કહો કે લન્ચ, બધું એક જ હતું. અમે અઢી વાગ્યા આસપાસ માંડ ઘરેથી બહાર નીકળ્યા. તેનાં બિલ્ડિંગની આસપાસ બિલકુલ પહાડોમાં લાગે તેવી શાંતિ લાગતી. વળી, એ સમય પાનખરનાં અંતનો હતો એટલે બધાં જ વૃક્ષો પરથી પાન બિલકુલ ખરી ગયાં હતાં અને ફક્ત કોરાં ઠૂઠા નજરે પડતાં હોય તેવું લાગતું હતું. સાંભળ્યું હતું કે, ઋતુઓ સામાન્ય સ્થળોમાં ફક્ત અનુભવાય, પણ પહાડોમાં ઋતુઓ દેખાય. એ વાત ટોરોન્ટો માટે પણ એકદમ સાચી હોતી હશે તેવું લાગ્યું હતું. એ નીરવ શાંતિમાંથી બસમાં બેસીને અમે ટોરોન્ટો સિટી-સેન્ટર તરફ પ્રયાણ કર્યું.

બાસ લેક – યોસેમિટી

અમેરિકા, યોસેમિટી નેશનલ પાર્ક

પાંચ વાગ્યા આસપાસ અમે એક સુંદર ટેકરીઓવાળા વિસ્તારમાંથી પસાર થતાં હતાં. ત્યાં ધુમ્મસની શરૂઆત થઇ ગઈ હતી અને સૂર્ય આથમતો હતો. અડધી પોણી કલાક સૂર્ય આથમ્યો ત્યાં સુધી બસ ત્યાંથી પસાર થતી રહી. એ નજારો એટલો અદ્ભુત હતો કે, ન પૂછો વાત! એ જગ્યા કઈ હતી એ રાયને અમને કહ્યું હતું. પણ, મને હવે યાદ નથી. એ દરમિયાન તેણે કોમેડીનો એક પોડકાસ્ટ વગાડયો હતો. એ મને અને જેક (ફર્ગ્યુસન)ને બહુ ગમ્યો અને અમે બંને વિચારતાં રહ્યાં એ કમીડીયન કોણ હશે. સૂર્યાસ્ત થયો પછી તરત જ અમારો મૂકામ હતો એક ગ્રોસરી સ્ટોર. ત્યાં રાયને બધાંને દસ ડોલર આપ્યાં અને પ્લાન સમજાવ્યો. યોસેમિટીમાં બધાં રૂમમાં બેનાં બદલે ત્રણ લોકો રહેવાનાં હતાં. અમારાં રૂમ સ્પેશિયલ હતાં. અમે ત્યાં રૂમ નહીં પણ શેલે (chalet)માં રહેવાનાં હતાં અને દરેકનાં શેલેમાં ફ્રિજ અને રસોડાંની સુવિધા હતી. તેનો સારામાં સારો લાભ ઊઠાવવા માટે દરેક ઘરનાં લોકો ભેગાં મળીને પોતાને ગમે તે બ્રેક-ફસ્ટ બનાવી શકે અને બધાં સાથે શેર કરી શકે. અને કંઈ અઘરું બનાવવું પણ જરૂરી નહીં. ફ્રૂટ્સ, ફ્રોઝન યોગર્ટ, બ્રેડ-બટર વગેરે લો તો પણ ચાલે. મારો કંઈ જ બનાવવાનો વિચાર નહોતો એટલે મેં ફ્રૂટ્સ અને ફ્રોઝન યોગર્ટ ખરીદ્યાં. કેલીએ બ્રેડ અને એગ્ઝ ખરીદ્યાં. અમે બહાર આવ્યાં અને બસમાં બેઠાં પછી અમને અમારાં નવાં રૂમ-મેટ વિશે જણાવવામાં આવ્યું. હું અને કેલી યથાવત્ રહ્યાં હતાં અને અમારી સાથે એઇમિને ઉમેરવામાં આવી હતી. તેની સાથે અમારું જામતું હતું એટલે અમે ખુશ હતાં.

ત્યાંથી નીકળ્યાં ત્યારે રાત થઇ ચૂકી હતી. સામાન્ય રીતે કન્ટીકીની કોઈ પણ ટૂરમાં રાતની મુસાફરી બિલકુલ નથી થતી હોતી. એ અમારી પહેલી અને છેલ્લી રાતની મુસાફરી હતી. પછીનો મુકામ એક સાલડ-બાર હતો. ત્યાં ડિનર માટે ઓલ-યુ કેન-ઈટ બફેની વ્યવસ્થા હતી અને કેટલાં દિવસો પછી ઘણાં બધાં તાજાં લીલાં શાકભાજી જોઇને બધાં બહુ ખુશ થયાં. એ દિવસે બસમાં જેક સાથે મારી ઘણી વાત થઇ. અમે અમારી ઓસ્ટ્રેલિયાનાં જીવન, પરિવાર વગેરે વિશે વાત કરી. ડીનર પછી બસમાં રાયને અમને તેની ટૂર મેનેજર તરીકેની ખરાબમાં ખરાબ સફરની વાત કહી. નસીબજોગે એ પણ તેની સાથે આ વેગસ થી યોસેમિટીવાળા રસ્તા પર જ બન્યું હતું. It was a perfect example of ‘everything that could go wrong, did go wrong.’ અમે યોસેમિટી પહોંચ્યા ત્યારે સાડા નવ થઇ ચૂક્યા હતાં અને લગભગ બધાં પોતપોતાનાં શાલેમાં જઈને સીધાં ઊંઘી ગયાં. એ દિવસે મેં કેલી અને એઈમીને સૌથી છેલ્લે મને ઊઠાડવાનું કહ્યું હતું. હું ખૂબ થાકેલી હતી અને આરામથી ઊંઘવા માગતી હતી. એ લોકોએ ખરેખર એમ કર્યું. સવારે આઠ વાગ્યે અમારે નીકળવાનું હતું અને મારી પાસે માંડ ૨૫ મિનિટનો સમય હતો તૈયાર થવા માટે. ભૂખ ખૂબ લાગી હતી પણ બ્રેક-ફસ્ટ માટે સમય નહોતો અને આગલા દિવસે મેં ફ્રૂટ અને ફ્રોઝન યોગર્ટ લીધાં હતાં એ હું સાવ ભૂલી ગઈ હતી. એ બંને વસ્તુ હું બસમાં આરામથી ખાઈ શકી હોત.

બસ લેકથી યોસેમિટી તરફ અમે આઠ વાગ્યા આસપાસ પ્રયાણ કર્યું. સૌથી પહેલો મુકામ એક સીનિક જગ્યા હતી જ્યાં અમે બધાએ ગ્રૂપ-ફોટો પડાવ્યો. અમારા બધાં જ ગ્રૂપ ફોટોઝમાંથી એ મારો ફેવરિટ છે. ઘણાંને એ સ્થળ એટલું સુંદર લાગ્યું હતું કે, એ ફોટોમાં “The background looks so fake!” એ ongoing joke બની ગયો હતો. યોસેમિટીમાં અંદર પહોંચ્યાં પછી અમને એક સ્ટોર પાસે ઊતારવામાં આવ્યાં હતાં. ત્યાં પંદર મિનિટનો બ્રેક હતો અને પછી અમારી પાસે બે વિકલ્પ હતાં. રાયન સાથે હાઈકિંગ માટે જવું અથવા પોતાની રીતે યોસેમિટી એક્સ્પ્લોર કરવું. મારે એ જગ્યા આરામથી જોવી હતી અને મન પડે ત્યાં વધુ સમય રોકાવું હતું એટલે હું હાઈકિંગ માટે ન ગઈ. નવાં લોકોમાંથી એક કનેડીયન કેલી (મારી રૂમ-મેટ નહીં) અને એલીની પણ હાઈક પર નહોતાં જવા ઈચ્છતા. આમ, અમે ત્રણેએ યોસેમિટીની શટલ બસમાં ચડીને એક પછી એક રસપ્રદ લાગે તેવાં સ્ટોપ્સ પર ઊતરીને એ જગ્યા જોવાનું વિચાર્યું. રાયને અમને અઢી વાગ્યા સુધીમાં જ્યાં ઊતરવામાં આવ્યાં હતાં તે જ સ્થળે પાછા ફરવાનું કહ્યું હતું. અમારી પાસે ચાર કલાક જેવો સમય હતો એ સ્થળ જોવાનો અને તેનો અમે પૂરેપૂરો ફાયદો ઊઠાવ્યો. યોસેમિટી એટલું સુંદર છે કે, ન પૂછો વાત! પાનખરનાં આટલાં સુંદર રંગો મેં એ પહેલાં ક્યાંયે નહોતાં જોયાં.જાણે કોઈ ક્લાસિક અમેરિકન ફિલ્મનાં પાનખરનાં દ્રશ્યો સજીવન થઇ ગયાં હોય! ત્યાંની નદીનું પાણી એકદમ સ્થિર હતું અને લગભગ બે=બે કિલોમીટરનાં અંતરે બ્રિજ હતાં. તેનાં પર ઊભા રહીને પાણીમાં જોઈએ તો ટેકરીઓ અને ઊંચાં વૃક્ષોનું અદ્ભુત પ્રતિબિંબ પડતું હતું. યોસેમિટી તેનાં ઝરણાંઓ માટે પ્રખ્યાત છે. પણ, ત્યારે બધાં જ ઝરણાં સૂકાયેલાં હતાં કારણ કે, કેલીફોર્નિયાનો દૂકાળ. ઝરણાં વિના પણ એ જગ્યા એટલી સુંદર હતી તો જયારે જળ-પ્રવાહ ફરી શરુ થશે ત્યારે એ કેવી લાગશે..

પાનખરનાં રંગો, ગુલાબી ઠંડી  અને નિરવ શાંતિ આ ત્રણેનાં સંગમે મને ‘ડેડ પોએટ્સ સોસાયટી’નાં અમુક દ્રશ્યો યાદ કરાવી દીધાં હતાં. કેલી બોલી ઊઠી હતી કે, આમ તો મને સિંગલ હોવાનું ક્યારેય અજૂગતું નથી લાગ્યું. પણ, આ જગ્યાએ એમ થાય છે કે, કાશ હું અહીં મારા કોઇ પાર્ટનર સાથે હોત. હું તેની સાથે સહમત હતી. એ જગ્યાએ એ સમયે ઠાંસી-ઠાંસીને રોમાન્સ ભર્યો હતો. બે વાગ્યે અમે પાછાં જવા માટે નીકળ્યા ત્યારે અમે શટલ બસનાં લગભગ પોણાં ભાગનાં સ્ટોપ્સ પર જ ઊતરી શક્યા હતાં. બાકીની જગ્યા કેવી હશે તેનું ફક્ત અમારે અનુમાન જ કરવાનું હતું. Sadly enough, યોસેમિટીમાં એ અમારો પહેલો અને છેલ્લો દિવસ હતો. પછીનાં દિવસે અમે સાન ફ્રાન્સિસ્કો તરફ પ્રયાણ કરવાનાં હતાં. સવા બે આસપાસ અમે નિર્ધારિત સ્થળે પહોંચી ચૂક્યા હતાં. અમુક લોકો એ હાઈક પર અડધેથી જ પાછાં ફર્યાં હતાં એ લોજમાં લન્ચ કરતાં હતાં અને અમે તેમની સાથે કંપની માટે જોડાયા. અઢી ને દસ થઇ છતાં કોઈ જ દેખાતું નહોતું. અંતે ત્રણ વાગ્યે અમુક લોકો પાછાં ફર્યાં અને સમાચાર આપ્યાં કે, અમારાં મિત્ર લીઅમને ઘૂંટી પાસે એટલું ખરાબ રીતે વાગ્યું છે કે, એ સાંધા પાસે તેનું એક હાડકું દેખાય છે. ગ્રૂપમાં સોપો પડી ગયો. પર્થ બોય્ઝ મજબૂત હતાં અને તેમણે લીઅમને ઊંચકીને નીચે લાવવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો પણ એ સતત ના પાડી રહ્યો હતો કારણ કે, તેને બહુ જ દુખતું હતું. જો કે, તેને નીચે સુધી તો લાવવો જ પડે તેમ હતો. તેનાં સિવાય તેની ઇન્શ્યોરન્સ કંપની કંઈ જ કરી શકે તેમ નહોતી. ઈમરજન્સી હેલીકોપ્ટર બોલાવી શકાય તેમ હતું પણ તે બહુ વધુ પડતું મોંઘુ પડે.

અંતે ચાર વાગ્યા આસપાસ તેને ઊંચકીને બધાં નીચે સુધી લાવ્યાં અને તેને સીધો જ પાર્કનાં મેડિકલ ક્લિનિક પર લઇ જવામાં આવ્યો હતો. અંતે સવા ચાર આસપાસ અમે ત્યાંથી નીકળ્યાં અને ફરી બાસ લેક તરફ પ્રયાણ કર્યું. નસીબજોગે એ દિવસે અમારાં સ્કેડ્યુલમાં બીજું કંઈ જ નહોતું એટલે અમે ફરી ક્યાંય જવા માટે મોડાં નહોતાં પડ્યાં. સાંજે સાડા પાંચ વાગ્યા આસપાસ અમે અમારાં શેલે પહોંચ્યા ત્યારે સૂર્યાસ્ત શરુ થઇ ચૂક્યો હતો અને અમે બસમાંથી ઊતરીને સીધાં લેક તરફ ગયાં. ત્યાંથી સૂર્યાસ્તનો બહુ જ સુંદર નજારો માણી શકાતો હતો. યોસેમિટીમાં અમારી એ છેલ્લી સાંજ હતી એટલે સાન ફ્રાન્સિસ્કોનાં મારાં મિત્રો સાથે તેમને મળવા અને સાથે ફરવા માટે કો-ઓર્ડીનેટ કરવાની શરૂઆત થઇ ચૂકી હતી. હું લેકની બહુ નજીક જવાને બદલે જ્યાં સુધી વાઈ-ફાઈ કનેક્શન મળતું હતું ત્યાં સુધી જ ગઈ. કદાચ ગ્રાન્ડ કેન્યનનાં સુંદર સૂર્યોદય અને સૂર્યાસ્ત જોયાં પછી બાસ લેકનો મોહ નહોતો રહ્યો. ઉપરાંત હું ફરી ‘મારાં’ મિત્રોને મળવા માટે ખૂબ આતુર હતી. ઘરે જવાને હજુ સાત દિવસની વાર હતી. પણ, છતાંયે મારાં જાણીતાં લોકો વચ્ચે જઈ રહી હતી એટલે ઘરે જવા જેટલો જ આનંદ અનુભવી રહી હતી. સાન ફ્રાન્સિસ્કોમાં એટલે જ મેં મારી ટ્રિપનો સૌથી વધુ સમય ફાળવ્યો હતો કે, હું આરામથી બધે ફરી શકું અને બધાં જ મિત્રોને મળી શકું.