ઇતિ ટોરોન્ટોપુરાણમ્ સમાપ્તમ્

કેનેડા, ટોરોન્ટો

છેલ્લા દિવસે પણ ધાર્યા પ્રમાણે અગિયાર વાગ્યે જ ઊઠ્યા. ઊઠીને તરત અમે ‘કાસા લોમા’ તરફ પ્રયાણ કર્યું. એ ત્યાંનો એક સુંદર ઐતિહાસિક કિલ્લો છે, જે જનતા માટે ખોલી દેવામાં આવ્યો છે. ત્યાંની મુલાકાતનાં કલાકો સવારે ૯થી સાંજે ૫:૩૦ છે. પણ, અંગત કાર્યક્રમો માટે એ સિવાયનાં સમયમાં પણ તેનું બુકિંગ થઇ શકે છે. કિલ્લાનાં ત્રણ માળ છે. સૌથી નીચે દીવાન-ખંડ, ઓફિસ અને વિશાળકાય ભોજનકક્ષ છે. ત્યાંથી આગળ જતાં એક સુંદર લાંબી ચાલ જેવો વિસ્તાર છે. પણ, તેની છત અને દીવાલો પર મોટા ભાગે દૂધિયા કાચ રખાયેલા છે અને તેમાં સુંદર રંગોની કારીગરી છે. એ ચાલમાં લગભગ દોઢ-સો માણસો સમાય શકે તેટલી જગ્યા છે અને સુંદર શિલ્પો વડે જગ્યાને શણગારવામાં આવેલી છે. દેખીતી રીતે જ તેનો ઉપયોગ લગ્ન-વિધિ માટે આરામથી થઇ શકે તેવી ગોઠવણ છે. અમે ત્યાં હતાં એ જ સાંજે કોઈકનાં લગ્ન હતાં એટલે આખો બપોર તેનાં માટેની તૈયારીઓ થતી જોઈ શકાતી હતી. પહેલાં માળ પર એક તરફ કાસલનાં માલિક, તેની પત્ની અને બાળકોનાં ઓરડાં હતાં અને બીજી તરફ મહેમાન માટેનાં ખંડ. અમુક નાની જગ્યાઓને ત્યાંનાં હાલનાં કાર્યકરોની ઓફીસ બનાવી દેવામાં આવી હતી.

એ માળથી ત્રણ-ચાર પગથિયાં ચડીને અધવચ્ચેનાં એક લેવલ પર કાસલનાં નોકરોનો કક્ષ હતો. એક જગ્યા એવી હતી જ્યાંથી નાનકડી એક સીડી નીચે તરફ જતી હતી. ત્યાં જવાની મનાઈ હતી એટલે એ સીડી ક્યાં જઈને અટકતી હશે તેનું જબરું કૂતુહલ હતું. અમે નિયમ તોડીને ત્યાં જવાનો વિચાર પણ કર્યો. પણ, પછી માંડી વાળ્યો કારણ કે, ઘણું બધું જોવાનું બાકી હતું અને સમય ઘણો ઓછો હતો. મહેમાનોનાં ઓરડા નજીક એક ખૂબ જૂનું મહાકાય (એક નાની ઓરડી રોકે તેવડું) પાઈપ ઓર્ગન હતું જેનું કી-બોર્ડ રીતસર નીચેનાં માળે હતું. એ ઓર્ગન હજુ પણ કામ કરતું હતું! સૌથી ઉપરનાં માળે સર હેન્રી પેલ્લટ (જેનો આ મહાલય હતો)ની કેનેડિયન આર્મીમાં સર્વિસ કરતાં સમયની યાદગીરી હતી. તેની સાથે જૂનાં-નવાં ઘણાં બધાં ફોટોઝ તથા વિવિધ પ્રકારની બંદૂકો, કારતૂસ, ગ્રેનેડ વગેરે યુદ્ધની સામગ્રીઓ જોડીને એ માળને કેનેડીયન આર્મીનાં ઐતિહાસિક પ્રદર્શન તરીકે ગોઠવવામાં આવ્યો હતો. ગ્રાઉન્ડ ફ્લોરની નીચે બેઝમેન્ટ ફ્લોર રિનોવેટ કરીને ત્યાં એક કાફે બનાવવામાં આવ્યો હતો. કાફેની બહારની તરફની લોબીમાં કાસા લોમામાં શૂટ થયેલી પ્રખ્યાત ફિલ્મો તથા ટીવી શોઝનાં પોસ્ટર લગાવવામાં આવ્યા હતાં. કાફેની જમણી તરફ એ ઈમારતની મેનેજમેન્ટ ઓફીસ હતી અને લોબીની સામેની તરફ એક નાના ઓરડા જેવડી સર હેન્રીની વાઇનની બોટલ્સનો સુંદર સ્ટોરેજ કમ્પાર્ટમેન્ટ હતો.

એ મહેલમાં સૌરભ અને હું  બિલકુલ પાગલ થઇ ગયા હતાં.  ત્યાંની દરેક વસ્તુઓ પ્રાચીન, ખૂબ બારીક અને કળાત્મક હતી. જાણે, કોઈએ સમયને પાછળ ખેંચ્યો અને અમે અચાનક ઓગણીસમી સદીમાં આવી પડ્યાં. જૂનાં સુંદર લાકડાનાં ભારે ફર્નીચર, સુંદર આરસ કોતરીને બનાવેલાં પલંગ, જૂનાં ટાઈપરાઈટર, પાઈપો, શાવર અને બાથરૂમનાં સરળ જૂનાં પાઈપિંગ અને વિશાળકાય નળ, અમુક પ્રખ્યાત બ્રાન્ડની સદીઓ જૂની ચીજો જેમ કે, જોન્સન એન્ડ જોન્સનનો એક ઓગણીસમી સદીનો ડબ્બો, સાચી વાઘની ચામડીનો ગાલીચો, સર હેન્રીનાં અને તેમની પત્નીનાં એ સમયથી સાચવીને રાખેલાં કપડાં અને તેમનો રોજબરોજનાં સામાનનાં અંશો, તેમની પત્નીનાં ખંડની અટારીમાંથી દેખાતો ટોરોન્ટોનો સુંદરથી પણ સુંદર વ્યૂ! આ બધું અદ્ભુત હતું. અમે મહાલય બંધ થવાનો સિક્યોરિટીનો અવાજ ન આવ્યો ત્યાં સુધી ત્યાં બધું જોતાં રહ્યા હતાં અને તો પણ હજુ બહારનો બગીચો તો જોવાનો બાકી જ રહી ગયો હતો. અમે નીકળ્યાં ત્યારે જેમનાં લગ્ન હતાં એ બ્રાઇડ, ગ્રૂમ અને તેમનાં બ્રાઇડ્સમેઇડ્સ/ગ્રૂમ્સમેન આવી ચૂકયા હતાં.

સૌરભને અમારાં અમુક બે-ચાર ઘર સિવાય પરિવારનો બહુ મોહ નથી એટલે ત્યાંથી ઘર તરફ પાછાં ફરતાં હું તેને કહી રહી હતી કે, તું અહીં જ લગ્ન કરજે. પછી તો અમારી વાતોની ગાડી આડા-સીધા પાટે ચાલતી રહી જેમાં અમે તેનાં લગ્નનાં કપડાં, ડેકોર, મારાં લગ્નનાં વિચારો, ગીતો વગેરેનાં ખયાલી પુલાવ પકાવ્યાં. ‘દિલ બહલાનેકે લિયે ખયાલ અચ્છા હૈ ગાલીબ’ જાણે અમારાં એ વખતનાં વાતોનાં વાડા માટે જ લખાઈ હતી.  રાત્રે અમે ક્લબિંગ માટે જવાનું નક્કી કર્યું હતું અને સૌરભનો વિચાર ત્યાંથી સીધા જ જવાનો હતો પણ, મેં મેક-અપ વિના ક્લબમાં પગ મૂકવાની ના પાડી દીધી હતી એટલે અમે મારાં માટે ફરી ઘરે ગયાં. જમવામાં એ દિવસે મેં મહિનાઓ પછી પહેલી વાર મેગી મસાલા નૂડલ્સ ખાધાં હતાં. તૈયાર થઈને હજારો ફોટા પાડીને અમે રેહાના અને તેની બહેન રોશન સાથે સિટીમાં જવા રવાના થયાં. સૌરભ સૌથી પહેલાં મને ત્યાંનાં એક પ્રખ્યાત આઈસ-લાઉન્જમાં લઇ ગયો. ત્યાં બરફની વિવિધ મૂર્તિઓ, બેઠકો વગેરે બનાવવામાં આવ્યા હતાં. ત્યાં બારમાં સામાન્ય રીતે શોટ્સ પણ બરફનાં ગ્લાસમાં મળતાં પણ, એ દિવસે બરફનાં શોટ ગ્લાસિસ ખાલી થઇ ગયાં હતાં એટલે અમને એ લ્હાવો ન મળ્યો. પણ અમને જેટલું જોવા મળ્યું એ બધું પણ અદ્ભુત હતું. ત્યાંથી સૌરભને એક ક્લબમાં જવું હતું અને રોશન કોઈ બીજા ક્લબમાં જવાની જિદ્દ પકડી બેઠી હતી એટલે અંતે અમે ત્યાં ગયાં. સૌરભનો મૂડ બગડવાનો શરુ થઇ ચૂક્યો હતો. ક્લબમાં શરૂઆતમાં થોડી વાર અમને ખૂબ મજા આવી. એક સેમી-ક્યૂટ છોકરાએ મારો નંબર માંગ્યો પણ, મેં I’d love to but I don’t live here :) કહીને તેને રદિયો આપ્યો. જો કે, એ જાણ્યા પછી પણ તેણે મારી સાથે (non creepily; very nicely) વીસેક મિનીટ ઘણી રસપ્રદ વાતો કરી. એ બંદો લેખક હતો એટલે મને પણ તેની સાથે વાત કરવાની મજા આવી. પછી જો કે રોશનનાં અનહદ નાટક શરુ થઇ ગયા હતાં જે અમે ઘરે પહોંચ્યા ત્યાં સુધી ચાલુ રહ્યાં હતાં. એ વિશે મેં સૌરભને બહુ ખાસ કંઈ કહ્યું નહોતું પણ તેણે મારી આંખોમાં બરાબર વાંચી લીધું હતું કે, હું ઇચ્છતી હતી કે, તે આ નાટકીય લોકોથી બને તેટલો દૂર રહે અને સીધા સરળ માણસો સાથે રહીને જીવનની મજા લે. બીજા દિવસે સવારે એરપોર્ટ જતાં તેણે મને કહ્યું હતું કે, રાત્રે હું કંઈ બોલી નહીં એ સારું કર્યું અને હું જે કહેવા માંગતી હતી એ તે સમજી ગયો હતો.

હેન્ગોવરમાં ફટાફટ ફ્લાઈટમાં બેસીને ઊંઘી જવાનાં અને ઘરે આવીને આરામ કરવાનાં અરમાનો લઈને હું એરપોર્ટ પહોંચી હતી. પણ, મેન પ્રાપોઝિસ ગોડ રિફ્યુઝિઝનાં વ્યવહારે એ દિવસ મારા માટે શરુ થયો હતો. એરપોર્ટનાં ખૂબ જ બકવાસ મેનેજમેન્ટનાં કારણે મારાં સહિત લગભગ બીજા સોએક લોકોએ એ સવારે પોતાની ફ્લાઈટ મિસ કરી દીધી હતી. પછીની ફ્લાઈટની ટિકિટ લેવા માટે પણ એટલી લાંબી કતાર કે, ન પૂછો વાત. ત્યાં ઓછામાં ઓછી ત્રણ કલાકની ભેજામારી પછી મને સાંજની ફ્લાઈટમાં એ લોકોએ સ્ટેન્ડબાય પર રાખી હતી અને પછીનાં દિવસની સવારની ફ્લાઈટમાં સીટ આપી હતી. પછી તો જ્યાં સુધી સાંજની ફ્લાઈટ આવી ન ગઈ ત્યાં સુધી મારો શ્વાસ અદ્ધર રહ્યો હતો. જો રાત્રે રોકાવાનું હોય તો સૌરભે મને તેનાં ઘર ફરી ચાલ્યા જવાનું કહ્યું હતું. પણ, એમ કરતાં પણ મારો જીવ નહોતો ચાલતો કે, ફરી એ સવાર જેવું જ ન થાય! અંતે સાંજની ફ્લાઈટ આવી અને તેમાં ઘણી બધી સીટ્સ ખાલી હતી કારણ કે, કેટલાંક કનેક્શન-પેસેન્જર્સે તેમનું કનેક્શન મિસ કરી દીધું હતું. સવારની દસ વાગ્યાની હું એરપોર્ટની મગજમારી પછી અંતે સાંજે છ વાગ્યે ઘર તરફ પ્રયાણ કરવા પામી! એ સફર પછી ઘરે આવીને જેટલો હાશકારો થયો તેટલો તો પહેલાં ક્યારેય નથી થયો.

ગૂડબાય ઓસ્ટિન!

અમેરિકા, ઓસ્ટિન

એ બપોરે કળાનાં કુંભમેળામાંથી – સાઉથ કોન્ગ્રેસથી બસ પકડીને હું ગ્રફીટી પાર્ક તરફ જવા લાગી. ફોનમાં જીપીએસ દસ મિનિટ બતાવતું હતું એટલે મને લાગ્યું કે, બહુ ચાલવું નહીં પડે. પણ, ફરી મેપ્સે દગો દઈ દીધો. એ ભયંકર તડકામાં વીસેક મિનિટ ચાલવું પડ્યું. એ એટલું આકરું લાગ્યું હતું કે, ગ્રફીટી પાર્કમાં અંદર તો મેં ફક્ત પાંચ મિનિટ માંડ વિતાવી હશે. ત્યાં પાર્કમાં દોરાતી તમામ ગ્રફીટીનાં ફોટોઝ એક માણસ પાડતો અને એ ફોટોઝની વિવિધ પ્રિન્ટ્સનાં કાર્ડ્સ, પોસ્ટકાર્ડ્સ વગેરે વેચતો. તેની દુકાન એક નાની ખુલ્લી વાન જેવી હતી. મારી લિફ્ટની રાહ જોતાં હું એ વાનમાં ગઈ. રીતસર ઓગળી ગઈ અંદર જઈને. એ માણસ આખો દિવસ તેમાં કઈ રીતે બેસતો હશે એ તો ભગવાન જ જાણે. લિફ્ટ આવ્યા પછી ફરી એર-કંડીશનરની એટલી રાહત થઇ કે ન પૂછો વાત! એ શેરી જો કે, સિંગલ-લેન હતી અને બરાબર હું હોસ્ટેલ જવા રવાના થઇ તે જ સમયે ત્યાં બંને બાજુથી ટ્રાફિક એટલો વધી ગયો હતો કે, અમને એ એક શેરીમાંથી બહાર નીકળતાં જ દસેક મિનિટ થઇ હશે. અંતે હોસ્ટેલ પહોંચી ત્યારે લગભગ સાડા ચાર જેવો સમય થયો હતો.

અંદર જઈને જોયું તો રૂમમાં એક નવી છોકરી આવી હતી. એ કોલેજ સ્ટુડન્ટ હતી. તેની સાથે થોડી વાત કરીને હું થોડી વાર ઊંઘવા માટે ગઈ. ઊઠીને પછી આગલી રાતે મળ્યાં હતાં એ જ બધાં લોકો સાથે ડીનર માટે અમે બહાર નીકળ્યાં. પ્લાન તો કોઈ સારા રેસ્ટોરાંમાં જઈને ટેકસન બાર્બેકયુ ખાવાનો હતો. પણ, એ જગ્યાનાં સજેશ્ચનમાં યેલ્પે દગો કર્યો અને અંતે હરી-ફરીને અમે ફૂડ ટ્રક પર જ આવ્યાં. ત્યાંથી ફરી પાછાં હોસ્ટેલ આવ્યા ત્યારે મારાં રૂમમાં બીજી એક નવી છોકરી આવી હતી. તેની સાથે વાત કરી તો ખબર પડી કે, એ મૂળ પર્થની હતી અને સાઉથ અમેરિકા એક મહિના જેવો સમય ટ્રાવેલ કરીને ત્યારે યુ.એસ.એ ટ્રાવેલ કરવા આવી હતી. તેને મેં રાત્રે સાથે બહાર આવવાનું ખૂબ કહ્યું. પણ, એ ત્યાં એક જ દિવસ રોકાવાની હતી અને તેની પાસે બે બેગ ભરીને કપડાં હતાં જે તેને આગળ વધતાં પહેલાં ધોવા પડે તેમ હતાં. એટલે સાથે બહાર જવાનો પ્લાન પડતો મુકાયો પણ રૂમમાં સારી એવી વાત-ચીત થઇ ગઈ.

તેનું નામ સેરા હતું. તેને મેં સિડની અને મેલ્બર્નનાં છોકરાંઓ વિશે જણાવ્યું અને પર્થની કોઈ પ્રવાસી મળી એ વિશે આશ્ચર્ય વ્યક્ત કર્યું. ત્યારે તેણે મને પર્થની બીજી બે છોકરીઓ વિશે જણાવ્યું. એ સાંજે હું કોમન રૂમમાં બેઠી હતી અને એક ઇંગ્લિશ છોકરી સાથે વાત કરી રહી હતી ત્યારે એક પછી એક લોકો રૂમમાં અંદર આવવા લાગ્યાં અને મારાં આશ્ચર્યે તેમાંનાં ચાર વેસ્ટર્ન ઓસ્ટ્રેલિયાનાં હતાં. સેરાએ જે બે છોકરીઓની વાત કરી હતી એ બંને છોકરીઓ ન્યુ-યોર્કમાં રહેતી અને કામ કરતી હતી. હજુ તેમની સાથે વાતો જામી જ હતી ત્યાં તો મેલ્બર્નનાં બે છોકારાઓ પણ આવી પહોંચ્યા અને અંતે સેરા આવી. આમ, એ રૂમ જાણે પૂરેપૂરો ઓસ્ટ્રેલિયન રૂમ બની ગયો હતો. એ બેઠક લગભગ એકાદ કલાક જેવી ચાલી અને પછી બધાંએ સાથે બહાર જવાનું નક્કી કર્યું રેડ રિવર ડિસ્ટ્રિક્ટ તરફ.

આમે કુલ નવ લોકો સાથે બહાર ગયાં હતાં એટલે એક ઉબરમાં એક વધારે વ્યક્તિએ જવું પડે તેમ હતું. ઓસ્ટ્રેલિયામાં સામાન્ય રીતે કોઈ કારમાં પાંચ કરતાં વધુ વ્યક્તિઓનું બેસવું ગેરકાનૂની છે. પણ, અમેરિકામાં એવો કોઈ નિયમ નથી એ જાણીને મને નવાઈ લાગી. અમે રેડ રિવર પહોંચ્યાં ત્યારે હું તો આભી બનીને જોઈ રહી. રીતસર ચાર બ્લોક ઉત્તર-દક્ષિણ અને ચાર બ્લોક પૂર્વ-પશ્ચિમ શેરીઓ વાહનો માટે બંધ કરી દેવામાં આવી હતી. આપણે ત્યાં દિવાળી વખતે મુખ્ય બજારો ફક્ત રાહદારીઓ માટે ખુલ્લી હોય છે તેમ. પણ, અહીં એવું દર વીકેન્ડ પર થતું! એ વિસ્તારમાં ફક્ત પબ્સ, ક્લબ્સ અને રેસ્ટોરાં/ઈટરિઝ જ હતાં અને જ્યાં જુઓ ત્યાં માણસોનો દરિયો.

કોઈને પણ ત્યાંની સારી જગ્યાઓની વધુ માહિતી નહોતી. એટલે, અમને બહારથી ઠીક લાગી તેવી એક જગ્યામાં અમે બધાં ઘુસી ગયાં. અંદર ડ્રિન્ક્સ એકદમ સસ્તાં હતાં. પણ, મ્યુઝિક મોટાં ભાગે રેપ જ હતું. ત્યાંનું ક્રાઉડ પણ થોડું વિચિત્ર અને ઘણું બધું મનોરંજક હતું. અમે થોડો સમય તો ફક્ત આસપાસ જોતાં રહ્યાં અને હસતાં રહ્યાં. બે-ત્રણ ડ્રિન્ક્સ પછી બધાં કંટાળ્યા એટલે અમે બહાર નીકળીને ચાલતાં જતાં નવી જગ્યા શોધવા લાગ્યાં. અંતે એક રૂફટોપ બારમાં મુકામ કર્યો. તેની અગાશી વિશાળ હતી. મારે જો કે, એ ગરમીમાં બહુ બહાર રહેવું નહોતું. પણ, બધાંની એ ઈચ્છા હતી એટલે તેને માન આપીને હું પણ ગઈ હતી. એ જગ્યા હતી અદ્ભુત. પણ, મને કદાચ ત્યાં શિયાળામાં વધુ મજા આવી હોત.

કમિલ નામની એક ડાલસની છોકરી અને મેટ નામનો એક સિએટલનો છોકરો મારાં સારાં મિત્ર બની ગયા હતા એટલે એ રાત્રે જ્યાં પણ ગયાં ત્યાં દરેક જગ્યાએ અમે ત્રણ લગભગ સાથે જ ફર્યાં હતાં. હું ઘણાં સમયથી ઊભી રહીને થાકી ગઈ હતી એટલે એ અગાશી પર એક સ્ટેજ જેવું કંઇક લગાવેલું હતું તેનો ઓટલો કરીને બેસી ગઈ. થોડાં જ સમયમાં કમિલ પણ મારી સાથે જોડાઈ અને મેટ પણ. અમે ઘણી વાતો કરી હતી અને થોડી વાર પછી હું ખૂબ થાકી હતી એટલે હોસ્ટેલ તરફ રવાના થઇ. એ બધાં ત્યાં રહ્યાં હતાં અને વધુ સમય રહેવાનાં હતાં. પછીનાં દિવસે સવારે સાડા દસે મારી ફ્લાઈટ હતી. પણ, આઠેક વાગ્યે તો ઊઠી જ જવું પડે એમ હતું. એટલે, એ રીતે પણ સારું થયું હતું કે, હું વહેલી જતી રહી હતી.

પછીનાં દિવસે સવારે સમયસર ઊઠીને એરપોર્ટ તરફ રવાના થઇ. મારો લિફ્ટ ડ્રાઈવર બહુ મજાનો માણસ હતો. એ ત્યાં કોઈ સ્ટાર્ટ-અપ કંપનીમાં ચીફ ઓપરેશનલ ઓફિસર તરીકે કામ કરતો હતો પણ અચાનક પૈસાની તંગીનાં કારણે કંપની બંધ પડી ગઈ અને એ નવી જોબ મળે ત્યાં સુધી લિફ્ટ માટે ડ્રાઈવિંગ કરી રહ્યો હતો. તેણે સમયસર મને એરપોર્ટ પહોંચાડી અને હું સિક્યોરિટી ચેક વગેરે પતાવીને અંદર ગઈ તો જાણ્યું કે, એ એરપોર્ટ રાત્રે જેટલું કલાત્મક લાગતું હતું, દિવસનાં સમયમાં તેનાંથી પણ દસ ગણું વધારે કલાત્મક છે. એક પણ બ્લોક પેઈન્ટીન્ગ વિનાનું કે કોઈ પણ પ્રકારનાં આર્ટ વિનાનો નહોતો. મેં નજીકથી પણ બહુ જ અવલોકન કર્યું અને ફોટો લેવામાં પણ એટલો જ સમય લીધો. ઓસ્ટિનથી હું ઘણી બધી પ્રેરણા લઈને નીકળી હતી.