ન્યુ ઓર્લીન્સ – 1

અમેરિકા, ન્યુ ઓર્લીન્સ

એક વખત એવું થયું કે, સૅમનો ભાઈ – પાર્થ કામ માટે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ આવવાનો હતો. એ સાન ફ્રાન્સિસ્કો તો એક વખત આવી ચૂક્યો હતો અને અઠવાડિયા કરતા પણ વધુ સમય રહી ચૂક્યો હતો એટલે એ બંનેએ નક્કી કર્યું કોઈ નવી જગ્યાએ મળવાનું. મને અને અભિને સાથે જવા માટે અને કોઈ જગ્યા પસંદ કરવા માટે પૂછવામાં આવ્યું. અભિ થોડાં જ સમય પહેલા ફરીને આવ્યો હતો અને થોડા સમય પછી ફરી કોઈ નવાં સ્થળે જવાનો હતો એટલે તે એ સમયે ક્યાંય ફરી શકે તેમ નહોતો. છેલ્લે બચી હું! મારાં મગજમાં સ્વાભાવિક રીતે જ ફરવાનાં સ્થળોનું એક લાંબું લિસ્ટ છે એટલે મેં તેમને તેમનાં સિલેક્શન ક્રાયટીરિયા પૂછ્યા. પાર્થ ઈસ્ટ કોસ્ટ પર આવવાનો હતો અને અમે વેસ્ટ કોસ્ટ પર હતા એટલે તેમને કોઈ વચ્ચેની જગ્યાએ મળવું હતું, જ્યાં પહોંચતા અમને બધાને લગભગ સમાન સમય લાગે. મારું સૌથી પહેલું સૂચન હતું મેક્સિકો પણ, એટલી લાંબી ફલાઇટમાં બેસવાની ના પાડી દેવામાં આવી. હવાઈ પાર્થને દૂર પડે તેમ હતું અને એ અમારા માટે પણ લાંબી ફલાઇટ જ હતી, ઑસ્ટિન હું જઈ આવી હતી, શિયાળો હતો એટલે મારે કોઈ એવી જગ્યાએ જવું હતું જ્યાં ગરમીને કારણે ઉનાળામાં ન જઈ શકાતું હોય. આ બધાં ક્રાયટીરિયામાં ફિટ બેસે અને અમે બધા પહેલા ક્યારેય ન ગયા હોઈએ તેવી એક જ જગ્યા હતી – ન્યુ ઓર્લીન્સ!

ન્યુ ઓર્લીન્સ વિષે મેં વારે-તહેવારે ઘણાં લોકો પાસેથી ઘણું સાંભળ્યું હતું. તેમાંય બે બાબતો તો ખાસ – તેમનાં ફ્રેન્ચ કવાર્ટર્સ અને પાર્ટી ટાઉન તરીકેની તેમની છબી. મને નવી જગ્યાઓ જેટલી તેની વાતો સાંભળીને યાદ રહે છે તેટલી ફોટોઝ કે વિડિયોઝ દ્વારા નથી રહેતી એટલે ન્યુ ઓર્લીન્સનાં ફોટોઝ ક્યાંય ભૂલથી કદાચ જોયા પણ હોય તોયે મને એ વિષે ઉપરોક્ત બે બાબતો બાબત કૈં જ ખબર નહોતી. સૅમે પણ મારી જેમ એ શહેર ‘બહુ સરસ છે’ એ સિવાય ખાસ કૈં સાંભળ્યું નહોતું અને છતાં એ એક વાક્ય એટલા બધા લોકો પાસેથી સાંભળેલું હતું કે, એ પણ ત્યાં જઈને જોવા અને જાણવા માટે તૈયાર થઇ ગયો. ટિકિટ્સ લીધા પછી અમે એ શહેર વિષે જાણવાનું શરુ કર્યું અને ધીરે ધીરે અમને મિત્રો કૈંક ને કૈંક નવી માહિતી આપતા ગયા જેમાંની સૌથી જરૂરી માહિતી એ હતી કે, અમે ‘માર્ડિ ગ્રા’ વીકેન્ડ પર ત્યાં હોવાનાં હતા. એ દિવસ પહેલા મેં કે સૅમે ક્યારેય માર્ડિ ગ્રા વિષે સાંભળ્યું પણ નહોતું અને લગભગ જેની સાથે વાત કરીએ એ દરેક પાસે ‘માર્ડિ ગ્રા’ શબ્દ સાંભળવા મળતો તેટલું એ પ્રખ્યાત હતું! આમ, એ શહેર વિષે અમારી જિજ્ઞાસા વધતી જતી હતી!

પ્લાન એવો હતો કે, પાર્થ અમારી પહેલા ત્યાં પહોંચવાનો હતો અને લૅન્ડ થઈને એક-દોઢ કલાક ઍરપોર્ટ પર બેસીને અમારી રાહ જોવાનો હતો. પણ, એ દિવસે ખરાબ હવામાનનાં કારણે તેની ફલાઇટ કૅન્સલ થઇ હતી અને તેને ત્યાર પછીની કોઈ ફલાઇટમાં સીટ આપવામાં આવી હતી. તેને જેમાં સીટ મળી હતી એ ફલાઇટનો લૅન્ડિંગ ટાઈમ લગભગ અમારી સાથે જ હતો પણ, ખાટલે મોટી ખોડ એ હતી કે, તેને એવું પણ કહેવામાં આવ્યું હતું કે, તેનો સામાન એ જે ફલાઇટમાં બેઠો હતો તેમાં જ તેની સાથે આવે કે એ લૅન્ડ થાય તેનાં બે-ત્રણ કલાક પછી આવી રહેલી ફ્લાઇટમાં આવે એ નક્કી નહોતું. આ બધા ગોટાળા વચ્ચે અમે અમારી ફલાઇટ પકડીને ન્યુ ઓર્લીન્સ તરફ રવાના થયા. ફલાઇટમાં અમે વિચારતા રહ્યા કે, જો પાર્થનો સામાન મોડો આવવાનો હોય તો અમે બધા પહેલા એકસાથે અમારા એરબીએનબી જતા રહીશું. ત્યાં મારો અને સૅમનો સામાન મૂકીને જમશું, પછી એક ગાડી ભાડા પર લઈને પાર્થનો સામાન લેવા ઍરપોર્ટ જઈશું. એ જ ગાડીથી પછીનાં દિવસે થોડી દૂરની જગ્યાઓ ફરીશું.

અમે લૅન્ડ થતાવેંત જોયું કે, પાર્થની નવી ફલાઇટ બરાબર સમયસર લૅન્ડ થઇ ગઈ હતી અને તેની સાથે તેનો સામાન પણ આવી જ ગયો હતો! એ પોતાનો સામાન લઈને બહાર આવ્યો તેની પાંચ-દસ મિનિટમાં જ અમે લૅન્ડ થઇ ગયા હતા એટલે તેને બહુ રાહ પણ ન જોવી પડી. ત્યાંથી ટૅક્સી પકડીને અમે પહોંચ્યા ફ્રેન્ચ કવાર્ટર જ્યાં અમારું એરબીએનબી આવેલું હતું. ઍરપોર્ટથી નીકળીને પહેલી વીસેક મિનિટનો રસ્તો તો બિલકુલ સામાન્ય, અન્ય શહેરો જેવો જ હતો. પણ, અમારાં એરબીએનબી નજીક પહોંચતા છેલ્લી પાંચ મિનિટ અમે આંખો ફાડીને કારમાંથી જોતા રહ્યા. રાત પડી ગઈ હતી અને ઓછી રોશની હતી છતાં ત્યાંનાં ઘર તથા દુકાનો એવાં દેખાતાં હતાં કે, જાણે અમે કોઈ અલગ જ સમયમાં પહોંચી ગયા હોઈએ! બાર અને રેસ્ટ્રોંમાં અંદર તથા બહાર યુવાન લોકોની ભીડ પણ સારી એવી દેખાતી હતી. એ માણતા અમે પહોંચ્યા અમારાં એરબીએનબી.

એ ઘર બહારથી તો સુંદર દેખાતું જ હતું પણ, એ અંદરથી પણ એટલું સુંદર હતું કે, ન પૂછો વાત! ત્યાંની દરેક વસ્તુ એંટીક અને/અથવા વિન્ટેજ હતી! પાર્થ અને સૅમ મુખ્ય રૂમમાં ઊંઘવાનાં હતા અને અને મારો હતો બાલ્કની રૂમ. થોડા રિલેક્સ થઈને અમે જમવાની જગ્યા શોધવા લાગ્યા. મોડું થઇ ગયું હતું એટલે બહુ રેસ્ટ્રોં ખુલ્લા નહોતાં. અમને એક જાપાનીઝ રેસ્ટ્રોં મળ્યું જે અમારી હોટેલથી બે મિનિટનાં વૉકિંગ ડિસ્ટન્સ પર હતું અને ત્યાં વેજિટેરિયન આઇટમ્સ પણ ઘણી બધી મળતી હતી એટલે અમે ત્યાં જ જામી લેવાનું નક્કી કર્યું. એ જગ્યાનું નામ હતું ‘રૉયલ સુશી’

જમવામાં અમુક વસ્તુઓ ખૂબ સારી હતી અને અમુક ઠીક હતી. પાર્થ અને હું લગભગ બે વર્ષ પછી ફરી મળી રહ્યા હતા એટલે એ ડિનર દરમિયાન અમે એ જ બધાં ટિપિકલ, કામ-ધંધો, પરિવાર, અને દુનિયાનાં સમાચાર જેવાં વિષયો પર વાત કરી અને એ ડિનરે અમારી વચ્ચે આઈસ-બ્રેકરનું કામ કર્યું.

અમે બહુ થાક્યા નહોતા એટલે જમીને અમે રોશની અને લોકો જે દિશામાં દેખાતા હતા એ તરફ ચાલીને થોડું એક્સપ્લોર કરવાનું નક્કી કર્યું. પહેલી શેરીમાં શરૂઆતમાં જ અમને મળી બે-ત્રણ નાનકડી પણ, સુંદર ઓપન એર આર્ટ માર્કેટ્સ!

ત્યાં અમુક મળતાવડા કલાકારો સાથે અમે થોડી વાત કરી અને તેમને પૂછ્યું કે, શું આ શહેરમાં આર્ટ માર્કેટ જેવાં સ્થળો આટલા મોડે સુધી ખુલ્લા રહે છે? તેમણે અમને જાણવા મળ્યું કે, હંમેશા તેવું નથી હોતું પણ, માર્ડિ ગ્રા સમયે વીકેન્ડ્સ પર લગભગ બધું જ મોડે સુધી ખુલ્લું હોય છે.

ફરી માર્ડિ ગ્રા! શું છે આ માર્ડિ ગ્રા! માર્ડિ ગ્રાની કલર-સ્કીમ પણ હતી – લીલો, પીળો અને જાંબલી! પણ, ત્યારે વિકિપીડિયા પેઈજ ખોલીને માર્ડિ ગ્રા વિષે જાણવાનો સમય નહોતો એટલે અમે આગળ ચાલતા રહ્યા. અમે લગભગ એકાદ કલાક જેવું ચાલ્યા અને દરેક જગ્યાએ કળા-કારીગરીનો વિસ્ફોટ જોયો!

બધું બંધ થવા લાગ્યું ત્યારે થાકીને અમે પણ અમારાં મુકામે પાછા ફર્યા અને પછીનાં દિવસે શું કરીશું તેનાં પર થોડી વાર વિચાર-વિમર્શ ચાલ્યા અને પછી બધા એક એક કરતા ઊંઘવા લાગ્યા. મારા માટે ત્યાં ઊંઘવું બહુ મુશ્કેલ થઇ પડ્યું. મારો રૂમ બાલ્કની-રૂમ હોવાનાં કારણે મને મોડે સુધી આસપાસની પાર્ટી-જનતાનાં અવાજ સંભળાયા કર્યાં. તેટલું જ નહીં, એ રૂમમાં ત્રણ તરફ બારીઓ હતી અને બારીઓનાં પડદાં પાતળાં હતાં એ કારણે પ્રકાશ પૂરો ઢંકાતો નહીં અને વારે વારે મારાં મોં પર એક પ્રકારની લીલી લાઈટ અચાનક તીવ્રતાથી આવી પડતી અને અડધી મિનિટમાં ચાલી જતી. જાણે ચાલુ-બંધ થતો રહેતો લીલો બલ્બ હોય! આ લાંબુ ચાલ્યું હોત પણ, નસીબજોગે ત્યાં વરસાદ ચાલુ થઇ ગયો એટલે લોકો ઘરે જવા લાગ્યા અને પાર્ટીનાં અવાજ ઓછાં થવા લાગ્યા. પણ, પેલી લીલી લાઈટ તો ઝબુક-ઝબુક થતી જ રહી. ક્યાંથી આવતી હશે એ?! વિચારતા વિચારતા હું માર્ડિ ગ્રા વિષે વાંચવા અને સમજવા લાગી. અંતે ક્યારે ઊંઘ આવી ગઈ એ ખબર જ ન પડી.

ક્યાંથી આવી રહી હતી પેલી લીલી લાઈટ? શું છે આ માર્ડિ ગ્રા? જાણવા માટે વાંચતા રહો રખડતા ભટકતા!

ક્યોતો – 1

ક્યોતો, જાપાન

રિયોકાનનાં વૃદ્ધા અધિષ્ઠાત્રીએ અમને તેમની પાછળ જવાનું સૂચવ્યું. રિસેપ્શન ગ્રાઉન્ડ ફ્લોર પર હતું, ત્યાંથી એક માળ ચડીને અમે ઉપર ગયા. દાદરા પાસેનો જ એક રૂમ અમને આપવામાં આવ્યો હતો. રૂમ એક નાનકડી કૅબિન જેવો દેખાતો હતો. તેનો દરવાજો જમણી તરફ સ્લાઈડ થતો હતો. અંદર એક ટચૂકડી લૉબી જેવી જગ્યા હતી જ્યાં અમારા ઈનડોર સ્લિપર કાઢવાનું તેમણે ખૂબ માનપૂર્વક બંને હાથનાં ઇશારાથી સૂચવ્યું. અમે સ્લિપર ઊતાર્યાં પછી તેમણે સ્લિપર ફેરવીને બહારની દિશામાં ગોઠવ્યાં. એક રીતે અમારા માટે એ સૂચન હતું કે, “જાપાનમાં પગરખાં રાખવાની આ પ્રથા છે”. રૂમની લૉબીમાં ચાર શેલ્ફ હતાં જેમાં ટાવલ, મોજાં, કીમોનો વગેરે રાખેલાં હતાં. તેમણે વસ્તુઓ તરફ ઈશારો કરીને કહ્યું ‘મેન’, ‘ઊમેન’. પહેલા તો મને સમજાયું નહીં પણ, પાંચેક સેકન્ડ પછી સમજાયું કે, એ અમને દેખાડતા હતા કે, આ વસ્તુઓ પુરુષો માટેની છે અને પેલી મહિલાઓ માટે. તેમને અંગ્રેજીમાં વાક્યો પણ નહોતાં આવડતાં, ફક્ત અમુક શબ્દો આવડતાં હતાં જે તેમને પ્રવાસીઓ સાથે વાત કરવામાં મદદરૂપ થતાં.

અંદર રૂમમાં ફક્ત એક નીચું ટેબલ હતું અને જમીન પર ગાદલાં બિછાવેલાં હતાં. છતાં એક પણ રીતે એ રૂમ બોરિંગ નહોતો લાગતો. ટેબલ પર એક ગરમ પાણીનો જગ, ચાનાં બે નાના કપ, ચાની કિટલી હતાં અને એક નાની પ્લેટમાં કૈંક ઢાંકીને રાખેલું હતું. ગાદલાં પર સુઘડ રીતે બિછાવેલાં સફેદ બ્લૅન્કૅટ પર ઓરિગામી પદ્ધતિથી વળેલાં સુંદર રંગીન કાગળનાં નાના નાના બે પક્ષી મૂકેલાં હતાં. અમે અમારો સામાન મૂક્યો ત્યાં સુધીમાં એ વજ્રાસનમાં જમીન પર બેઠા અને ચા બનાવવા લાગ્યા. અમે સામાન મૂકીને નવરા પડ્યા એટલે તેમણે અમને બંને હાથનાં ઈશારાથી બેસવા માટે બોલાવ્યા. અમારાં કપમાં તેમણે green tea (matcha) રેડી, પછી પોતાનાં કપમાં રેડી અને નાની પ્લેટ ખોલી. તેમાં બે મોચી રાખેલાં હતાં, જે જાપાનની પારંપારિક મીઠાઈ છે. અમને ચા સાથે એ મોચી ખાવાનું આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું. એ દિવસ સુધી ખાયેલાં તમામ મોચીનો સ્વાદ ભૂલાવી દે તેટલાં સ્વાદિષ્ટ એ મોચી હતાં! ખરેખર તો આજની તારીખ સુધી અમારા માટે એ સ્વાદની નજીક પણ કોઈ મોચી નથી આવી શક્યાં.

ચા અને મોચીનો કાર્યક્રમ પત્યા પછી તેમણે પોતાનાં વાક્યરહિત ઇંગ્લિશમાં અમને સમજાવ્યું કે, મહિલાઓ અને પુરુષો માટે અલગ અલગ ટોઇલેટ્સ અમારાં માળે અને નીચેનાં માળે છે. રયોકાનમાં હૉસ્ટેલ જેવી વ્યવસ્થા હોય છે. કોઈ પણ રૂમમાં પોતાનાં ખાનગી ટોઇલેટ કે બાથરૂમ નથી હોતાં પણ, ત્યાં રહેતા તમામ લોકો વાપરી શકે એ માટે shared ટોયલેટ અને બાથરૂમ હોય છે. દરેક રહેવાસીને પૂછીને નહાવા માટે સવારે અને સાંજે અડધી કલાકનો સમય પહેલેથી બુક કરી રાખવાની પ્રથા ત્યાં હતી એટલે તેમણે અમારે ક્યા સમયે નહાવું છે એ પૂછવાનો પ્રયત્ન કર્યો પણ, એ વ્યવસ્થા વિષે અમને પહેલેથી ખબર નહોતી અને તેમનાં વાક્યરહિત ઇંગ્લિશમાં એ શું પૂછી રહ્યા હતા એ અમને સમજાતું નહોતું એટલે અમે તેમને ફરી ફરીને તેમને સમજાય તેવા તૂટક ઇંગ્લિશમાં તેમને પૂછતા રહ્યા કે, એ શું કહેવા માગે છે. તેમણે ત્રણ વખત એ જ શાંતિથી, એ જ સ્વરમાં, એ જ શબ્દો ફરથી કહ્યા! કોઈ પણ પ્રકારનો ગુસ્સો નહીં, ચીડ નહીં કે ઉતાવળ પણ નહીં. અમને સમજાયું પછી અમે તેમને અમારી પસંદગીનો નહાવાનો સમય જણાવ્યો, જે એ પોતાનાં નોટપૅડમાં લખીને, ખાલી વાસણો લઈને એ ચાલ્યા ગયા.

તેમનાં ગયા પછી અમે થોડો સમય શાંતિથી બેઠા. Again, અમારા માટે રિયોકાનનો અનુભવ તદ્દન નવો હતો અને પહેલાંનાં તમામ નવાં અનુભવો જેટલો જ interesting પણ! અમે પહેલા તો અમારા રૂમની નાની નાની વસ્તુઓ નીરખી. ત્યાંની બારીઓ પણ સ્લાઈડિંગ હતી અને રસપ્રદ રીતે ખુલતી હતી. બે અલગ અલગ કાપડનાં જૂદાં જૂદાં કિમોનો હતાં. અમારી બારીમાંથી દેખાતો નજારો એવો હતો કે જાણે કોઈ વીસમી સદીની શરૂઆતનાં, ફોટો અને ફિલ્મોમાં જોયેલાં જાપાનમાં આવી ગયા હોઈએ! ત્યાં થોડી વાર બેસીને અમે બહાર નીકળ્યા.

નીચે ઓસરીમાં જઈને જોયું તો અમારાં શૂઝ ક્યાંયે નહોતાં દેખાતાં. બે-ત્રણ સેકન્ડમાં એક માણસ ઝડપથી બહાર આવ્યો અને તેણે અમારાં શૂઝ બહાર કાઢીને ઉંબરા પર રાખ્યાં. અમે સ્લિપર્સ કાઢ્યાં એટલે તરત તેણે દરવાજા પાસે અંદરની દિશામાં સ્લિપર્સની હરોળમાં મૂકી દીધાં. અમને શ્રીએ જે સંસ્કૃતિ વિષે કહ્યું હતું એ સંસ્કૃતિ અમે ત્યાં અમારી નજરે જોઈ. ત્યાં નાનામાં નાની વસ્તુ કરવાની એક નિશ્ચિત પદ્ધતિ હતી અને સમગ્ર વ્યવહાર એ પદ્ધતિ પ્રમાણે જ ચાલતો હતો. રિયોકાનમાંથી બહાર નીકળીને અમારી બારી જે શેરીમાં પડતી હતી એ શેરીમાં અમે આગળ ચાલ્યા. સાંજ પડી ગઈ હતી અને અંધકાર પ્રસરી ગયો હતો. એક-દોઢ મિનિટ ચાલતા જ અમને રસ્તાની ડાબી બાજુ રંગીન વૃક્ષોથી આચ્છાદિત રોશનીવાળાં દાદરા દેખાયાં. એ શું હતું એ તો જોવું જ પડે તેમ હતું. ઉપર જઈને જોયું તો એ એક સુંદર મંદિર હતું અને ત્યાં ખૂબસૂરત રોશની કરેલી હતી અને અપરંપાર ભીડ હતી. દેખીતી રીતે જ એ મંદિર સુપ્રસિદ્ધ હતું! તેનું નામ હતું ‘કોદાઇજી’. મંદિરની ટિકિટ સાથે જ અમે ‘એંતોફૂ-ઇન’ નામની કોઈ જગ્યા અને મંદિરનાં મ્યુઝિયમની પણ ટિકિટ લીધી.

અમે શરૂઆતમાં જે દાદરા નીચે શેરીમાંથી ઉપર તરફ જતાં જોયાં હતાં તેનો ઉપરથી નીચેનો નજારો

મંદિરનાં પરિસરમાં આંટો મારીને અમે નીચે આવ્યા તો સામે જ એંતોકુ-ઈન દેખાયું. એ જગ્યા સુંદર હતી. એ જગ્યાએ એક સુંદર બગીચો અને બૌદ્ધ ધ્યાન કેન્દ્ર હતાં. ચાર-પાંચ દાંતાવાળાં હળ જેવાં કોઈ ઓજાર વડે ધ્યાન કેન્દ્ર અને બગીચા વચ્ચે રેતીમાં સુંદર ડિઝાઇન કંડારેલી હતી.

અંદર જઈને અમને સમજાયું કે, એ ડિઝાઇન બનાવવાને પણ બૌદ્ધ ધર્મમાં ધ્યાનનો જ એક પ્રકાર માનવામાં આવે છે. અંદર એક રૂમમાં મુલાકાતીઓ માટે રેતીની ટ્રે અને તેમાં પેલાં ચાર-પાંચ દાંતાવાળાં હળનું એક નાનું સ્વરૂપ રાખેલું હતું. એ લઈને મુલાકાતીઓ રેતીમાં ચાસ પાડીને ડિઝાઇન બનાવી શકે અને એ ધ્યાનનું નાનું સ્વરૂપ માણી શકે. અમે તેનો લાભ ઊઠાવ્યો.

તેની બાજુનાં રૂમમાં પેન અને નાના કાગળની એક થપ્પી હતી. એ કાગળોમાં આછા રંગે એક આકૃતિ પ્રિન્ટ કરેલી હતી. એ પ્રિન્ટને કાળી પેનથી ઘેરી બનાવીને એ આખી આકૃતિ ઘેરી બેનાવવાની હતી. એ પણ ધ્યાનનો એક પ્રકાર હતો. તેમાં બે ઓપ્શ્ન હતાં. એક મોટી જાડી રેખાઓવાળો, બીજો પાતળી ઝીણી રેખાઓવાળો. અમે શૂરા થઇને પાતળી રેખાઓ ટ્રેસ કરવાની શરૂઆત તો કરી દીધી પણ, પંદરેક મિનિટ પછી સમજાઈ ગયું કે, આ કામ પૂરું કરતા ઓછામાં ઓછી પોણી કલાક લાગવાની. પણ, એ સાંજે તો અમારે આમ પણ જમવા સિવાય કઈં કામ નહોતું એટલે અમે દોરવાનું પૂરું કરીને જ ઊભા થયા.

તેની બાજુનો રૂમ સામાન્ય – આંખ બંધ કરીને થતાં ધ્યાન માટે હતો. પણ, ત્યાંની દીવાલો પર જે સુંદર ચિત્રો બનાવેલાં હતાં!

અમારાં રિયોકાનની જેમ એ જગ્યા પણ શાંતિ, સાદગી અને સુંદરતાનો સમન્વય હતી. ધ્યાન કેન્દ્રની બાજુનાં દરવાજામાં જ મ્યુઝિયમ હતું. એ પણ હતું તો સુંદર પણ, ત્યાં ઇંગ્લિશમાં કઈં લખેલું નહોતું એટલે અમને સમજાયું નહીં કે, અમે શું જોઈ રહ્યા હતા.

ત્યાં ફરીને અમને અતિશય ભૂખ લાગી હતી એટલે અમે શ્રીએ recommend કરેલી એક જગ્યા તરફ ચાલવા લાગ્યા. રસ્તામાં લોકલ ચીજ-વસ્તુઓની નાની નાની દુકાનો દેખાઈ પણ, લગભગ બધી જ દુકાનો બંધ હતી. એ જોઈને સમજાયું કે, ટોક્યોની સરખામણીએ ત્યાં જીવન ધીમી ગતિએ ચાલતું હોવું જોઈએ. શ્રીએ મોકલેલી જગ્યાની મૅપ્સ-પિન નજીક પહોંચ્યા પણ, ત્યાં અંદર કોઈ રેસ્ટ્રોં જેવું કૈં દેખાયું નહીં એટલે પાંચેક મિનિટ અમે ત્યાં ચક્કર લગાવ્યા એ જોવા માટે કે, રેસ્ટ્રોંનો દરવાજો ક્યાંયે આગળ-પાછળ નથી ને? છતાંયે મેળ ન પડ્યો એટલે અમુક સેકન્ડ તો ડર લાગ્યો કે, એ જગ્યા બંધ તો નથી થઇ ગઈ ને! અંતે હારીને મેં એક વ્યક્તિને મૅપ્સની પિન દેખાડીને ઈશારાથી પૂછ્યું તો તેમણે અમને શેરીનાં અંતે ડાબી બાજુ વળવાનું સૂચવ્યું અને અમને રેસ્ટ્રોં મળી ગયું!

ત્યાંનાં મેન્યુમાં એક જ વેજિટેરિયન વસ્તુ હતી જે અમે મંગાવી. સૌથી પહેલા તો અમને green tea પીરસવામાં આવી અને પછી પંદરેક મિનિટ સુધી કોઈ અમારાં ટેબલ આસપાસ ફરક્યું પણ નહીં!

જમવાનું આવતા થોડી વાર લાગી. પણ એક વખત આવવાનું શરુ થયું પછી તો બંધ જ ન થયું! અમારા જીવનમાં અમે ટોફુની આટલી બધી અલગ અલગ સ્વાદ અને ટેક્ષ્ચરવાળી, ઠંડી, ગરમ વેરાયટી ક્યારેય માણી નહોતી. એ સાથે જ અમને શાબુ-શાબુનું ટચૂકડું વર્ઝન પણ માણવા મળ્યું.

હાકોનેવાળાં શાબુ-શાબુની સરખામણીએ આ થોડું અલગ હતું. પણ, હતું તો સ્વાદિષ્ટ. અમે આ શાબુ-શાબુનો અર્થ પણ શ્રીને પૂછ્યો હતો. આપણી ભાષામાં કેમ ‘ધડાધડ’ જેવાં શબ્દો છે, જેનો ખરેખર તો એ ક્રિયા સાથે સંકળાયેલાં અવાજ પરથી બન્યા છે, તેવી જ રીતે શાબુ-શાબુ પણ અવાજ પરથી બનેલો શબ્દ છે. પાણી ઉકાળવાનો અવાજ અને પાણીમાં ખાવાની સામગ્રી ઉકળે ત્યારે પાણીનાં પરપોટાં બનીને ફૂટે તેનો જે અવાજ છે તેને એ લોકો ‘શાબુ-શાબુ’ તરીકે સાંભળે છે અને એટલે એ વાનગીનું નામ પણ શાબુ-શાબુ છે!

ત્યાં અમને જમવાની મજા તો આવી પણ ત્યાંથી રિયોકાન પાછા ફરીને થોડી વારમાં અમને ફરી ભૂખ લાગી. અમારા નસીબજોગે ત્યાં પણ એક નેપાળી રેસ્ટ્રોં હતું જે રાતે મોડે સુધી ખુલ્લું રહેતું હતું. એ રિયોકાનથી બહુ દૂર પણ નહોતું એટલે અમે ચાલીને જ ત્યાંથી થોડું જમવાનું લઇ આવ્યા અને જમીને તરત ઊંઘી ગયા જેથી પછીનાં દિવસે સવારે વહેલા બહાર નીકળી શકીએ અને સૂર્યાસ્ત પહેલા મંદિરો જોઈ શકીએ. ત્યાં રાત્રે જોવાનાં મંદિરો તો ગણીને એક કે બે હતાં, જેમાંનું પહેલું – કોદાઇજી તો જોઈ લીધું હતું.

ઓસ્ટિન – સાઉથ કોન્ગ્રેસ

અમેરિકા, ઓસ્ટિન

આ દિવસે પણ મારે વહેલું ઊઠવું હતું પણ અંતે દસ વાગ્યા આસપાસ જ ઊઠી શકાયું. એ સવારે માઈક ઓસ્ટિનથી જવાનો હતો એટલે સવારે તેને રસોડામાં જઈને મળીને હું સાઉથ કોન્ગ્રેસ તરફ જવા નીકળી. આગલાં દિવસે એક લિફ્ટ ડ્રાઈવરે મને ગ્રફીટી પાર્ક નામની એક જગ્યા જોવાનું કહ્યું હતું એટલે વળતાં ત્યાં પણ જવાનો ઈરાદો હતો. મારી હોસ્ટેલથી એક બસ સીધી જ ત્યાં જતી હતી એટલે હું તેમાં ચડી ગઈ. સાઉથ કોન્ગ્રેસ એ બીજું કંઈ નહીં પણ ઓસ્ટિનની પ્રખ્યાત મોટી કોન્ગ્રેસ સ્ટ્રીટનાં દક્ષિણ છેડે આવેલો એક વિસ્તાર છે.

આ જગ્યાની માહિતી મને આગલી રાત્રે ક્રિસ પાસેથી મળી હતી. મેં જયારે તેને કહ્યું કે, લન્ચ વખતે હું કોન્ગ્રેસ સ્ટ્રીટ પર હતી અને એ મને બહુ ખાલી લાગી લાગી હતી ત્યારે તેણે મને સાઉથ કોન્ગ્રેસ વિશે જણાવ્યું હતું અને એ વિસ્તાર ઓછાંમાં ઓછો એક વખત જોવાની ભલામણ કરી હતી. મને કહેવામાં આવ્યું હતું તેમ બસ ત્યાંથી પસાર થઇ ત્યાં જ હું સમજી ગઈ હતી કે, આ જ એ વિસ્તાર હોવો જોઈએ. ત્યાં ઘણી બધી નાની દુકાનો, ખાણી-પીણીનાં સ્થળો અને ઘણાં બધાં લોકો નજરે પડતાં હતાં. હું એક સ્ટોપ પર ઉતરી ગઈ અને એક પછી એક દુકાનો જોવા લાગી. બધી જ દુકાનોમાં સુંદર કળાત્મક ચીજો તો હતી જ. પણ, સાથે સાથે એર-કંડીશનરની રાહત પણ હતી. જે, એ તડકામાં અમૂલ્ય લાગતી હતી. થોડી વારમાં ભૂખ લાગી એટલે મેં જમવાની કોઈ જગ્યા શોધવા માટે યેલ્પ ખોલ્યું. ત્યાં આસપાસ પિત્ઝા, બર્ગર્સ અને સેન્ડવિચિસ સિવાય કંઈ દેખાતું નહોતું અને બાકી ફૂડ ટ્રક હતાં જેનાં માટે બહાર બેસવું પડે. એટલા તડકામાં બહાર બેસવાની મારી કોઈ જ ઈચ્છા નહોતી અને મારે કંઇક ગરમ ખાવું હતું.

એક જગ્યા મળી પણ ગઈ અને ગૂગલ મેપ્સમાં એ ચાર બ્લોક દૂર દેખાતી હતી એટલે હું એ તરફ જવા લાગી. પણ, એ તડકામાં ચાર બ્લોક ચાર કલાક જેવાં લાગ્યાં હતાં. વળી, અંદરની શેરીઓમાં ઘરો સિવાય ખાસ કંઈ રસપ્રદ હતું નહીં એટલે એ અંતર વધુ લાંબું લાગતું હતું. જો કે, એ ઉજ્જડ રસ્તે પણ નસીબજોગે મને એક સુંદર નાનો પુલ અને તેમાંથી પસાર થતો એક વહેળો જોવા મળ્યાં હતાં. એ સ્થળે પહોંચ્યા પછી તો સૌથી મોટી નિરાશા થઇ. એ જગ્યા પણ ખરેખર તો એક ફૂડ-ટ્રક જ હતી. તેની પાસે બીજું એક રેસ્ટોરાં હતું તેનું મેન્યુ જોવા હું થોડી વાર અંદર ગઈ પણ તેમાંયે કંઈ ખાસ જામે એવું નહોતું અને લાંબી રાહ જોવી પડે તેમ હતી એટલે ત્યાંથી ફરી બે બ્લોક જેવું ચાલીને પાછી સાઉથ કોન્ગ્રેસ સ્ટ્રીટ પર આવી. ગરમી બહુ લાગી હતી એટલે સૌથી પહેલાં તો જે સૌથી પહેલો દેખાયો એ સ્ટોરમાં અંદર ચાલી ગઈ અને પછી ઠંડા મગજે શું ખાવું એ વિચારવાનું રાખ્યું. અંતે સાઉથ કોન્ગ્રેસ પર જ ચાલવાનું શરુ રાખવાનું અને જ્યાં કંઈ સારું દેખાય ત્યાં રોકાઈ જવાનું નક્કી કર્યું.

એક સ્થળ સારું લાગ્યું પણ અંદર જવા માટે લાંબી લાઈન હતી એટલે માંડી વાળ્યું. ત્યાં મારું ધ્યાન ‘રોબો સુશી’ નામની એક જગ્યા પર ગયું. તેનાં વિચિત્ર પિંક ફોન્ટને કારણે બહારથી એ જગ્યા બહુ gimmicky લાગતી હતી. ઇન્ટીરીયર ફેન્સી જોવાલાયક હશે, ઓવર-પ્રાઈસ્ડ હશે અને જમવામાં કંઈ ખાસ નહીં હોય તેવું લાગ્યું હતું. પણ, એ સમયે મારી પાસે બીજા સારા ખાસ વિકલ્પો નહોતાં અને ભૂખ ખૂબ લાગી હતી એટલે હું વધુ વિચાર્યા વિના અંદર ચાલી ગઈ. અંદર જઈને જોયું તો ઇન્ટીરીયર ફક્ત સારું જ નહીં, અદ્ભુત હતું! એ નાનકડી જગ્યાને જે રીતે સજાવવામાં આવી હતી એ જોઇને હું ખૂબ ખુશ અને અવાચક થઇ ગઈ હતી. ત્યાંની દરેક દિવાલ પર સુંદર મ્યુરલ્સ હતાં અને બે-ત્રણ બેઠકો હિંચકા જેવી હતી. કલર કોમ્બીનેશન પણ બહુ સુંદર હતું. મને સુશી-બાર પર એક જગ્યા આપવામાં આવી. મેં મેન્યુ ખોલ્યું તો વેજીટેરીયન સિલેકશન પણ સારું હતું અને ભાવ પણ વ્યાજબી. ઓન્ત્રે એકદમ સ્વાદિષ્ટ! અહો આશ્ચર્યમ્! પછી તો આરામથી મેં ત્યાં ત્રણ-કોર્સનું લન્ચ કર્યું. આજ સુધી ટ્રાય કરેલી બધી જ વેજીટેરીયન સુશીમાં એ સુશી સૌથી સ્વાદિષ્ટ છે. સુશીનાં જૂદા-જૂદા પડોનાં સ્વાદોનું પરફેક્ટ બેલેન્સ! ગ્રીન-ટી અને કૉફી ફ્લેવરનાં મોચી (જાપાનીઝ ડીઝર્ટ) પણ સારાં હતાં. Talk about judging a book by its cover! (Which is usually a wise choice when picking up completely unknown books you know nothing about, with some exceptions, I think. :P) એ બધાં પછી પણ મારું લન્ચ ટિપ સાથે પચ્ચીસ ડોલરની અંદર પતી ગયું હતું – એ પણ મોટું આશ્ચર્ય હતું.

ત્યાર પછી હું સાઉથ કોન્ગ્રેસ પર જે દિશામાંથી આવી હતી એ જ દિશામાં પાછી ફરી. કારણ કે, ત્યાં અમુક રસપ્રદ શોપ્સ હતી જે મેં આ લન્ચની માથાકૂટમાં જોઈ નહોતી અને જોવા માટે મગજમાં નોંધી રાખી હતી. એક શોપમાં બહાર ડિસપ્લેમાં સુંદર મોટાં અરીસા અને અમુક વસ્તુઓ જોઈ તો એવું લાગ્યું હતું કે, એ એન્ટીક શોપ હશે અને એવું ધારીને હું અંદર ગઈ. પણ, અંદર જઈને જોયું તો ઓહોહો! એ જગ્યા બિલકુલ અણધારી નીકળી. ત્યાં એન્ટીક વસ્તુઓ તો હતી જ પણ એ નવી અને જૂની વસ્તુઓનો કુંભ-મેળો હતો. ત્યાં દુનિયાનાં જૂદા-જૂદા દેશોની કળાત્મક વસ્તુઓનાં અલગ-અલગ મોટાં જૂથ હતાં. અંદર જતાં જ ડાબા હાથ પર સૌથી પહેલી ભારતીય ઉપખંડની વસ્તુઓ હતી. ત્યાં આપણા કચ્છનું ઘણું બધું જોવા મળ્યું હતું. કચ્છનાં ભરતકામ કરેલાં તોરણો અને ચણીયા અને સિંધ-પાકિસ્તાનમાં ભરેલી સુંદર કુર્તી! આગળ ઈરાન, મોરોક્કો, મોરોક્કન માર્કેટ માટે બનેલી ફ્રેંચ વસ્તુઓ, સાઉથ અમેરિકન, ઈજિપ્શિયન, વિયેતનામીઝ, કમ્બોડિયન વગેરે ઘણાં બધાં દેશની ઘણી બધી વસ્તુઓ હતી. નાનામાં નાનીથી માંડીને મોટામાં મોટી વસ્તુઓ! મહાકાય અરીસા, તલવારો, ઘરેણાં, ઘડાં, કપડાં, હાથેથી બનાવેલાં સાબુ અને તેની સુંદર સાબુદાનીઓ, ઘર-સજાવટની વિચારી ન હોય તેવી વસ્તુઓ અને ‘આદર્શ બાલક’નાં આપડે ત્યાં શાળાઓમાં લગાવવામાં આવતાં પ્રખ્યાત પોસ્ટર્સ પણ!

એ જગ્યામાં મેં ઓછામાં ઓછાં બે કલાક વિતાવ્યા હશે અને અંતે બે વસ્તુઓ લીધી હતી. એક ક્યૂટ ગધેડો કમ્પ્યુટર પર બેઠો હોય તેવું નાનું આર્ટિકલ અને બીજી એક ટચૂકડી બેગમાં સમાયેલી બીજી પોર્ટેબલ બેગ. એ બંને બેગ્સ પર ‘ગર્લ વિથ અ પર્લ ઈયરરિંગ’ નામનું પેલું પ્રખ્યાત પેઈન્ટિંગ હતું જે મને ખૂબ ગમતું હતું. એ બનાવનાર બ્રાન્ડનું નામ પણ યથાર્થ હતું – ‘wearable art’. એ ઉપરાંત બીજી પણ એક સુંદર વસ્તુ હતી જે મને અતિશય ગમી હતી પણ મેં ખરીદી નહોતી. ક્લાસિક પુસ્તકોનાં કોઈ પાનાંની પ્રિન્ટ પર એક નાનું સુંદર પશુ કે પક્ષીનું પેઈન્ટિંગ હતું. એ કન્સેપ્ટ બહુ સરસ હતો. પણ, હું આ ઘરમાં મારાં પોતાનાં પેઈન્ટિંગ પણ નથી લગાવતી ત્યાં હું એ રાખીશ ક્યાં એ વિચારીને એ લેવાનું પડતું મૂક્યું હતું. એ શોપમાં જે બે-અઢી કલાક હું ફરી હતી તેમાં મેં મારી મમ્મીને ઢગલાબંધ મેસેજિસ કર્યા હતાં તેને કહેવા માટે કે, હું તેને કેટલી યાદ કરતી હતી. જો એ ત્યાં હોત તો એ શોપમાં અમે સાંજ સુધી તો રહ્યાં જ હોત અને તોયે અમને સમય ઓછો પડત. એ હસ્તકળાની ચાહક અને પારખુ છે. હાથની કળા મને તેની પાસેથી વારસામાં મળી છે. આપણે ત્યાંની લાખો સ્ત્રીઓની જેમ તેની પાસે દુનિયાની જૂદી-જૂદી કળાઓની કે મોડર્ન આર્ટની ખબર ભલે ન હોય પણ તેની પાસે ઝીણી કારીગરીને જોવાનો અને સમજીને વખાણવાનો પૂરો રસ છે. ક્લાસિક વિક્ટોરિયન, મિડલ ઈસ્ટર્ન કે ભારતીય કળાને જ્યારે પણ જોઉં અને માણતી હોઉં છું ત્યારે મારી સૌથી પહેલી કળાગુરુ – મમ્મીને યાદ કર્યા વિના રહી નથી શકતી. એ નહીં હોય ત્યારે પણ આવા સમયે તેને યાદ કર્યા વિના રહી નહીં શકું.

સાન ફ્રાન્સિસ્કો મ્યુરલ્સ

અમેરિકા, ફોટોઝ, સાન ફ્રાન્સિસ્કો

સાન ફ્રાન્સિસ્કોનું મિશન ડીસ્ટ્રીક્ટ કળા માટે પ્રખ્યાત છે. ખાસ ભીંતચિત્રો (મ્યુરલ્સ) માટે. નીચેનો ફોટો આલ્બમ મ્યુરલ્સનો છે. હજુ જેમ વધુ જગ્યાઓ જોઇશ અને ફોટોઝ પાડીશ તેમ આલ્બમમાં ઉમેરાતાં જશે. અને હા, આ આલ્બમનાં ઘણાં બધાં ફોટોઝ મેં નથી પાડેલાં. મિત્ર જય માલવિયાએ પાડેલાં ફોટોઝ પણ આમાં ઉમેરવામાં આવેલાં છે.

IMG_20150503_152659-COLLAGE